Przykłady i analiza sytuacji eksperymentalnych

Podczas trwania eksperymentu przeprowadzono w grupie E sytuacje edukacyjne z zastosowaniem metod aktywizujących. W tym samym czasie w grupie K były realizowane te same hasła i treści programowe z wykorzystaniem metod tradycyjnych.

Poniżej przedstawiam przykładowe sytuacje edukacyjne przeprowadzone w grupie eksperymentalnej.

Przykład sytuacji edukacyjnej nr 1

Temat: Jaki wpływ ma zanieczyszczona woda na życie zwierząt?

Cele operacyjne:

  • dzieci potrafią uzasadnić dlaczego rozlany olej w wodzie jest szkodliwy dla zwierząt wodnych
  • dlaczego detergenty mogą spowodować zagrożenie życia ptactwa wodnego
  • wyjaśnić, jakie zagrożenie życia (np. żółwi) powodują odpady plastikowe
  • skomentować i uzasadnić własną wypowiedź na temat: jaka jest cecha wspólna haseł z rozsypanki
  • przeżywanie zadowolenia z możliwości osobistego poszukiwania, badania wpływu zanieczyszczenia wody na życie ptaków i zwierząt wodnych.

Część wstępna

  1. Niech ze mną utworzy krąg ten, kto uważa, że „z przyrodą zgodnie trzeba żyć, przyroda czysta lubi być”.

Przekażemy kolegom pozdrowienie uściskiem dłoni przy towarzyszącej nam piosence.

Dzieci wymieniają między sobą uściski dłoni.

  1. Zapraszam „przyjaciół przyrody” do rozwiązania wspólnej zagadki przyrodniczej.

Zanim przystąpimy do pracy musimy podzielić się na 4 – osobowe zespoły według kolorów szarf (zielone, czerwone, żółte, niebieskie).

Dzieci dobierają się według własnego uznania. Każda grupa zakłada wybrany przez siebie kolor szarfy i znajduje sobie miejsce w sali.

Część zasadnicza

  1. Praca w grupach:

Każda grupa otrzymuje rozsypankę literową.

Ułóżcie z tej rozsypanki wyraz według zasady układania domina (rozpoczyna tabliczka z największą liczbą oczek) i odczytuje rozwiązanie. Dzieci w grupach ustalają między sobą kolejność liter. Wspólnie odczytują hasło.

Każda grupa prezentuje swoje hasła:

I grupa: RYBY

II grupa: MORS

III grupa: KRAN

IV grupa: STAW

PROBLEM: Jaka wspólna cecha łączy wyrazy z rozsypanki? (woda)

Swobodne wypowiedzi dzieci i ustalenie, że jest to woda.

  1. Jak myślicie czym może być zanieczyszczona woda w stawie, rzece, morzu, oceanie?

Swobodne wypowiedzi dzieci.

Za chwilę sami doświadczycie w jaki sposób zanieczyszczona woda szkodzi żyjącym zwierzętom wodnym.

Każdy stół ma inną etykietę w kolorze waszych szarf, znajdźcie swój stolik.

  1. Grupa zielonych szarf sprawdzi jaki wpływ ma oliwa w wodzie na pióra ptasie.

PROBLEM: Co dzieje się z olejem? Dlaczego utrzymuje się na wodzie? Jak wygląda piórko wyjęte z wody, po której pływa olej? Co stanie się z ptakiem?

Dzieci wlewają do miski wodę, następnie dodają olej. Obserwują powierzchnię wody. Wkładają piórka do wody, po której pływa olej. Obserwują, snują hipotezy, wyciągają wnioski.

WNIOSEK: Olej pływa po powierzchni wody. Jest lżejszy od wody. Piórko po wyjęciu z wody jest sklejone. W wyniku pływania ptactwa wodnego na wodzie, na której rozlana jest ropa naftowa dochodzi do sklejenia ich piór. Piórka robią się ciężkie, uniemożliwiają latanie i ptak ginie.

  1. Grupa czerwonych szarf sprawdzi co dzieje się z piórami ptasimi gdy zanurzymy je w czystej wodzie i w wodzie z proszkiem do prania (detergenty).

Dzieci wlewają do miski wodę i zanurzają w niej piórko. Następnie wyciągają piórko z wody i strzepują krople wody.

Następnie do wody dodają proszek do prania. Mieszając powodują całkowite rozpuszczenie się detergentu. Do tak przygotowanego roztworu wkładają piórko. Obserwują, snują hipotezy, przy pomocy nauczycieli wyciągają wnioski. WNIOSKI: Detergenty rozpuszczają naturalny tłuszcz. Nauczycielka wyjaśnia: ptaki wodne celowo natłuszczają pióra, aby się nie zmoczyły. W ten sposób utrzymują ciepłotę ciała, puszystość piór i nie toną. Pióra pod wpływem detergentów tracą swą wodoodporność, ilość wody w piórach powoduje zwiększenie ciężaru ptaka i jego utoniecie.

  1. Grupa żółtych szarf zakłada gumki na palce, następnie próbuje je zdjąć bez pomocy drugiej ręki. Zobaczcie jak trudno to zrobić.

Dzieci zakładają gumkę między małym palcem a kciukiem. Następnie próbują ją usunąć bez pomocy drugiej ręki, niczego nie dotykając. Wkładają ręce do wody, aby sprawdzić, czy woda ułatwi wykonanie zadania.

Nauczycielka wyjaśnia: ptakom i rybom trudno jest pozbyć się na przykład  plastikowych obręczy. Utrudnia im to zdobywanie pokarmu. Plastikowe odpady są śmiertelnym zagrożeniem dla zwierząt morskich. Żółwie morskie mylą pływające foliowe woreczki z meduzami, zjadają je i w wyniku tego giną.

  1. Grupa niebieskich szarf będzie filtrować, czyli oczyszczać zanieczyszczoną wodę.

Do plastikowej butelki z odciętym dnem, na szyjce której znajduje się gaza, umieszczamy warstwę kamyków, piasku, potłuczonej cegły. Do tak przygotowanego filtru wlewamy brudną wodę.

Dzieci same napełniają butelkę do określonego miejsca piaskiem, kamykami, potłuczoną cegłą. Napełniają butelkę brudną wodą (pokruszony styropian, węgiel, fusy od herbaty). Obserwują co dzieje się z wodą, która wycieka z butelki.

WNIOSEK: Filtr oczyszcza wodę, zatrzymując zanieczyszczenia.

  1. Wspólne omówienie doświadczeń.[1]

Dzieci siedzą na dywanie, spośród swojej grupy wybierają jedno dziecko, które omawia doświadczenie.

PROBLEM: Co by było gdyby wszystkie morza, rzeki, oceany na ziemi były  zanieczyszczone?

Swobodne wypowiedzi dzieci, podają pomysły, komentują.

  1. Nasza tablica podzielona jest na dwie części z zaznaczonymi papierowymi kroplami. Niebieska kropka oznacza dbałość ludzi o środowisko, czarna oznacza wszelkie zanieczyszczenia świata. Pomyśl, pod którą kroplą zawiesisz swoją ilustrację. Dzieci oglądają swoje obrazki. Po zastanowieniu się zawieszają swój obrazek pod odpowiednią kroplą. Oglądają i porównują z innymi ilustracjami.

Część końcowa

  1. Podsumowanie przez nauczycielkę.

Proponuję założenie w naszej grupie klubu „Przyjaciół czystej wody”.

Kto pragnie należeć do tego klubu przykleja sobie znaczek w kształcie kropli z napisem „Przyjaciel czystej wody”.

Niech piosenka, którą słyszycie zostanie hymnem naszego klubu.

Analiza sytuacji edukacyjnej.

Sytuacja ta aktywizowała myślenie, mowę i świat emocji dziecka. Dawała dzieciom możliwość poczucia sprawstwa poprzez dokonywanie doświadczeń, rozwiązywanie zagadek. Pozwala na przeżywanie zadowolenia z możliwości poszukiwania, badania, a przez to pogłębiania i systematyzowania swojej wiedzy. Kształtowała w ten sposób postawę badawczą u dzieci. Uczyła umiejętności współdziałania w grupie, wspólnego dochodzenia do wniosków oraz ich prezentowania na forum całej grupy. Ponad to przedstawiona sytuacja edukacyjna integrowała różne elementy wiedzy, z którą dzieci już się zetknęły. Pojawiły się litery, wyrazy, które nie były celem głównym samym w sobie.

Przykład sytuacji edukacyjnej nr 2.

Temat: Podróż Św. Mikołaja

Cele:

  • dzieci potrafią podać nawet odległe i nie typowe skojarzenia do słowa „podróż”,
  • potrafią tworzyć możliwe sposoby rozwiązania problemów Św. Mikołaja,
  • potrafią ułożyć fragment opowiadania o Mikołaju używając w nim nazwy wylosowanego przedmiotu,
  • dokonają wyboru techniki i fragmentu opowiadania, do którego wykonają ilustrację.

Część wstępna

  1. Powitanie „iskierką przyjaźni”

„Iskierkę przyjaźni puszczam w krąg, niech powróci do mych rąk” – dzieci przekazują sobie uścisk przyjaźni. Rozpoczyna prowadzący, „iskierka” do niego powinna wrócić

  1. Polecenie dla dzieci „dokończ zdanie – Gdy czytam wyraz „podróż”, to myślę o …” – tworzenie skojarzeń do słowa „podróż”.

Część zasadnicza

  1. Zadaniem dzieci jest rozwiązać następujący problem: „zastanówcie się: gdyby Mikołaj wyruszył w podróż do czego mógłby wykorzystać parasol? – zastosowanie techniki „burza mózgów”.
  2. Tworzenie opowiadania przez dzieci na temat: „Podróż Św. Mikołaja”

Dzieci losują obrazki przedstawiające różne przedmioty. Siadają w kręgu. Prowadzący rozpoczyna opowiadanie: „W mroźny, zimowy dzień Mikołaj zaprzągł renifery do sań, załadował prezenty i wyruszył w podróż dookoła świata”.

Co mogło mu się przydarzyć?

Do czego mógł wykorzystać wylosowane przez was przedmioty?

Każde dziecko tworzy fragment opowiadania, w którym użyje nazwy wylosowanego przedmiotu.

  1. Dzieci wykonują ilustracje do wybranego fragmentu opowiadania dowolną techniką plastyczną.

Część końcowa.

  1. Wypowiedzi dzieci na temat wykonanych przez siebie prac plastycznych.
  2. Zabawa ruchowa: „podróż Św. Mikołaja”.

Dzieci ustawiają się trójkami w „zaprzęgi”, dwoje dzieci z przodu, a to, które stoi z tyłu jest Mikołajem. Poruszają się w rytm muzyki, w czasie przerwy w muzyce następuje zmiana ról.

Analiza sytuacji edukacyjnej

W przedstawionej wyżej sytuacji edukacyjnej wystąpiło wykorzystanie wcześniejszych doświadczeń dzieci związanych z podróżą. Dużo radości dało dzieciom samodzielne tworzenie opowiadania o świętym Mikołaju, ponieważ były przyzwyczajone do słuchania opowiadań. Tworząc opowiadanie dzieci ćwiczyły myślenie przyczynowo – skutkowe, umiejętność wypowiadania się oraz musiały wykazać się pomysłowością, w jaki sposób wykorzystać w opowiadaniu wylosowaną ilustrację jakiego przedmiotu. Natomiast podczas wykonywania ilustracji do opowiadania mogły sobie wybrać nie tylko dowolny fragment, ale również technikę (malowanie farbami plakatowymi, rysowanie kredkami świecowymi, wycinanka z kolorowego papieru), co sprzyjało doskonaleniu umiejętności decydowania.

Przykład sytuacji edukacyjnej nr 3.

Temat:  Kłopot Burka

Cele:

  • dziecko wymyśli razem z kolegą zakończenie opowiadania wchodząc w rolę Burka i Franusia
  • potrafi przeczytać wyrazy: Burek, buda
  • narysuje ilustrację budy oraz przyklei obrazek pieska i podpisy (Burek, buda) w odpowiednim miejscu
  • dziecko stanie się bardziej wrażliwe na trudny los zwierząt w czasie zimy i w miarę swoich możliwości będzie im pomagać

Część wstępna

  1. Wprowadzenie

Na dzisiejszym zajęciu chciałabym przeczytać wam opowiadanie o piesku, który

miał pewien kłopot. Posłuchajcie uważnie, bo za chwilę będziemy rozmawiać na

temat tego opowiadania i bawić się.

Część zasadnicza

  1. nauczyciel czyta fragment opowiadania L. Krzemienieckiej pt. „Kłopoty Burka z podwórka”.
  2. Rozmowa na temat opowiadania
    • Jak się wabił piesek, który występował w opowiadaniu? (Burek)
    • Jaki kłopot miał Burek? (Miał dziurawą budkę.)
    • Kogo i o co prosił Burek?
    • Czy gospodarz i gospodyni pomogli Burkowi? (nie)
    • Dlaczego?
    • A Franuś? (Nie wiadomo)
  3. Wymyślenie i odegranie przez dzieci zakończenia opowiadania.

Dzieci dobierają się w pary: jedno jest Burkiem a drugie Franusiem. Dzieci będąc w rolach rozmawiają ze sobą i wymyślają rozwiązanie kłopotu Burka.

  1. Prezentacja rozwiązań kłopotu Burka przez poszczególne pary.
  2. Rozmowa na temat odczuć dzieci będących w roli Burka i Franusia.
  3. Rysowanie budy dla Burka oraz przyklejanie obrazka psa i podpisów: „Burek”, „buda”.
  4. Wspólne oglądanie ilustracji wykonanych przez dzieci. Wypowiedzi chętnych dzieci na temat rysunków.

Część końcowa

  1. Podsumowanie

Zastanówcie się: Czy tylko psy podwórkowe potrzebują pomocy w czasie zimy, czy inne zwierzęta też?

W jaki sposób możemy im pomóc przetrwać zimę? (burza mózgów)

Ustalenie przez dzieci, że będziemy dokarmiać ptaki.

Analiza sytuacji edukacyjnej

Sytuacja edukacyjna dostarczyła dzieciom możliwości do różnorodnej aktywności. Dzieci mogły wykorzystać swoje pomysły i wcześniej zdobyte doświadczenia w czasie rozwiązywania problemu. Mogły także współdziałać z kolegą. Same doszły do wniosku i podjęły decyzję, że będą dokarmiać ptaki.

Podczas trwania eksperymentu pedagogicznego wszystkie sytuacje edukacyjne w grupie eksperymentalnej były prowadzone metodami aktywizującymi. Eksperymentowanie, twórcze dyskusje, innowacje – to wszystko wzmacnia nauczyciela, gdyż dzięki jego działaniom zmieniają się wychowankowie. Zaczynają być samodzielni, wyzwalają w sobie motywację i ciekawość świata. Dzieci stają się mniej znudzone, wykazują zainteresowanie i aktywność. Dzięki pracy  metodami aktywizującymi nauczyciel staje się doradcą, moderatorem i organizatorem. „nauczyciel pracujący w sposób kreatywny przeżywa wewnętrzne odrodzenie, odnajduje w sobie inspirację i motywację do przyjmowania coraz to nowych wyzwań, odkrywa nie znane wcześniej możliwości pedagogiczne i metodyczne.”[2]

Natomiast wychowanek z biernego odbiorcy staje się aktywnym uczestnikiem procesu nauczania – uczenia się. Po dokonaniu analizy sytuacji edukacyjnych myślę, że praca metodami aktywizującymi nie tylko uatrakcyjnia pracę z dziećmi, ale daje także okazję do rozwijania pomysłowości, wyobraźni, umiejętności podejmowania decyzji i ponoszenia ich konsekwencji, twórczego rozwiązywania problemów. Wykorzystanie „burzy mózgów” jest ucieczką od uznanych pojęć, utartego postrzegania, schematyzmu w myśleniu. Rolą nauczyciela jest stworzenie atmosfery pełnej tolerancji dla inności i odroczonego wartościowania. Bruner pisze, że „Chodzi o ukazywanie dziecku spójności wizji świata, dzięki istnieniu porządku, ładu wprowadzonego przez dorosłego, który dba o to, aby co nowe nie tworzyło się obok tego co stare, ale żeby nowe ze starym tworzyło zupełnie nową

całość.”[3]

[1] Autorką opisanych doświadczeń jest E. Chrzanowska, „Obserwujemy, badamy, robimy doświadczenia”, „Wychowanie w przedszkolu” 1995, nr 8, s. 474.

[2] E. Brudnik, A. Moszyńska, B. Owczarska, Ja i mój uczeń pracujemy aktywnie, Kielce 2000, s. 5.

[3] Przedszkole pełne ciekawych zdarzeń, red. Z. Bojanowska, Poznań 1999, s. 12.

Reklamy

Czynniki mające wpływ na kształtowanie zainteresowań

Domańska wskazuje na trzy czynniki mające wpływ na kształtowanie zainteresowań[1]:

  1. możliwości ich zaspakajania,
  2. klimat domu rodzinnego,
  3. wrodzone zdolności.

Wzrasta ranga wychowania dzieci i młodzieży do racjonalnego wykorzystania czasu wolnego. Jednocześnie występują zagrażające temu procesowi niebezpieczeństwa i komplikacje. Z jednej bowiem strony wzrost czasu wolnego staje się dobrem powszechnym, szansą dla rozwoju człowieka i całego społeczeństwa, z drugiej jednak strony istnieje niebezpieczeństwo poważnego osłabienia, a nawet niszczenia potencjalnych wartości procesu wychowania do czasu wolnego[2]. Opieka nad dzieckiem w czasie wolnym ma polegać nie tyle na tym, że podajemy „na tacy” gotowe atrakcyjne propozycje, jak mogą spędzać swój czas wolny, lecz głównie na tym, aby wszelkie treści oraz forma czasu wolnego prowadziły do kształtowania jak najbardziej pozytywnych cech charakteru. Właściwa organizacja zajęć w czasie wolnym przyczynia się zarówno do rozwoju psychicznego, fizycznego, moralnego, estetycznego, jest też jednym z istotnych oraz zasadniczych warunków uspołeczniania jednostki.

[1]             B. Domańska, J. Felisiak, A kiedy mają wolny czas, Warszawa 1999, s. 46.

[2]              M. Brochociński, Przygotowanie dzieci do racjonalnego wykorzystania czasu wolnego, Warszawa 2001, s. 6.

Wstęp jednej z prac

Współczesny świat naznacza się niezwykle szybkim postępem naukowo-technicznym, który wyraża się w przemianach związanych nie tylko z daleko idącą technologią, ale i organizacją pracy. Niesie to ze sobą coraz to nowsze założenia związane z zawodem, a dokonujące się zmiany odnoszą się zarówno do dorosłych, jak i do dzieci. Pod wpływem tak dużej modyfikacji, przekształca się także dziecięcy świat, a co za tym idzie, wiedza o pracy i zawodach. Aby przygotować dziecko do odgrywania w przyszłości ról społecznych, ściśle związanych ze światem pracy i zawodów, należy możliwie jak najwcześniej wyposażyć je w niezbędne umiejętności, wiadomości i przyzwyczajenia.

Zapoznawanie dzieci ze społecznym procesem pracy powinno odbywać się już na etapie wieku przedszkolnego. Właśnie w tym okresie rozpoczyna się czas wzmożonej aktywności dziecka, który przejawia się nie tylko w obszarze poznawczym i badawczym, ale również w sferze twórczości, potrzebie intelektualnych wrażeń oraz przeżyć.[1]

Zdobycie wymarzonego zawodu oraz realizacja indywidualnych potrzeb powinna być priorytetem dla każdej jednostki, w związku z tym nie należy w żaden sposób pomijać wieku przedszkolnego i kształtować świat pracy i świat zawodów już od najmłodszych lat.

W okresie przedszkolnym rozwój dziecka cechuje duży dynamizm i elastyczność, cechy te ułatwiają przyswajanie wiedzy i zdobywanie niezbędnego doświadczenia, choćby na tle zawodowym. Postawy osobowościowe najmłodszych kształtują się już w pierwszych latach życia, w przyszłości mogą one decydować o stosunku do ludzi i świata.[2]

Praca – nie tylko o charakterze dziecięcym – jest pojęciem wieloznacznym i wieloaspektowym, definiuje się ją więc w różnorodny sposób. Jedno należy podkreślić – występuje niemal w całym życiu człowieka i stanowi dla niego jedną z podstawowych form ludzkiej działalności.

Podejmując temat o tytule „Preorientacja zawodowa ważnym obszarem poznawczym i badawczym wychowania przedszkolnego” chciałabym w szczególności zwrócić uwagę, że w edukacji przedszkolnej powinny znajdować się zagadnienia z zakresu preorientacji zawodowej, ponieważ stanowi ona wzajemne źródło wiedzy o świecie pracy i świecie zawodów, przybliżając je dzieciom w wieku przedszkolnym.

Uważam, że obcowanie dziecka z elementami świata zawodowego jest jednym z podstawowych warunków skutecznej pracy w zakresie przygotowania go do przyszłej roli zawodowej oraz stanowi niezbędną orientację w drodze społeczno-zawodowej. W związku z powyższym, należy pamiętać, że praca w każdej postaci, to rzeczywiste kształtowanie osobowości dziecka, która stanowi niezbędny materiał do budowania jego tożsamości i indywidualności.

Proces wyboru zawodu wymaga przede wszystkim rozwijania umiejętności związanych z porozumieniem się i rzeczywistym odbiorem odpowiednich informacji ze współczesnej cywilizacji. Te czynności niosą ze sobą m.in. dziecięce marzenia zawodowe i przyszłe wizje pracy zawodowej. Z biegiem czasu mogą one ulegać zmianie, jednak w porę dostrzeżone i odpowiednio ukierunkowane mogą tworzyć podstawę do dalszych zainteresowań zawodowych.

Dotychczasowa literatura z zakresu niniejszego tematu koncentruje się głównie na młodzieży i dzieciach w wieku szkolnym. Problematyka odnosi się więc przede wszystkim do zakresu orientacji i poradnictwa zawodowego, pomijając lub niedostatecznie analizując istotną rolę preorientacji zawodowej. Niedoceniany i ignorowany okres preorientacji zawodowej może stanowić przyczynę wielu zagrożeń i niepowodzeń.

W związku ze znikomym zainteresowaniem problematyką preorientacji zawodowej w literaturze, należy podkreślić, że brakuje w niej stosownych opracowań i poradników dla rodziców i nauczycieli, którzy w życiu dziecka odgrywają najważniejszą rolę.

Obszar zagadnień wprowadzających dziecko w problematykę związaną z pracą, zawodami i wartościami pracy, powinien stanowić ważne pole do badań pedagogicznych, ponieważ dotychczas jest on zbyt słabo zweryfikowany.

Niniejsza praca ma charakter badawczy, składa się z trzech rozdziałów.

Pierwszą część zatytułowaną „Preorientacja zawodowa w działalności placówek wychowawczych” rozpoczęłam od przeglądu podstawowych pojęć problemu badawczego, który stanowi podbudowę dla dalszej treści pracy. W tymże rozdziale wiele uwagi poświęciłam poznawczo-badawczym aspektom preorientacji zawodowej. W dalszej kolejności podkreśliłam znaczenie metodyki preorientacji zawodowej, skupiłam się także na podstawowych formach działalności dziecka, które mają związek ze światem pracy i światem zawodów. Nie mogłam pominąć również treści dokumentów edukacyjnych współczesnego przedszkola, w których powinny znajdować się zagadnienia dotyczące preorientacji zawodowej.

Rozdział drugi o tytule „Problem badawczy w ujęciu metodologicznym” zawiera problematykę badawczą, w której umieszczone zostały: cele pracy, przedmioty badań, problemy badawcze, hipotezy badawcze oraz zmienne i ich wskaźniki. Dokonany został również przegląd metod, technik i narzędzi badawczych, które zostały wykorzystane do przeprowadzenia badań. Skupiłam się także na sumiennym przedstawieniu charakterystyki terenu badań oraz ich organizacji i przebiegu.

Trzecia część pracy nosząca tytuł „Interpretacja wyników badawczych” zawiera analizę ilościową i jakościową zebranego materiału badawczego. Umieściłam w niej wyniki z osobiście przeprowadzonych badań, które odbyły się w Miejskim Integracyjnym Przedszkolu nr 10 w Żyrardowie. Ich wytwory zilustrowałam tabelami i wykresami.

Podsumowując niniejszą pracę, wysnułam własne refleksje i opinie o preorientacji zawodowej i roli, jaką spełnia w przybliżaniu świata pracy i zawodów dzieci w wieku przedszkolnym.

Moja praca z pewnością nie wyczerpuje tematu, ale może skłonić do dokładniejszego zapoznania się problemem, jakim jest istota preorientacji zawodowej w wychowaniu przedszkolnym.


[1] S. Włoch, Zintegrowany system pracy wychowawczej przedszkola w środowisku. Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, Opole 1990, s. 59.

[2] E. Faliszewska, Orientacja zawodowa w edukacji elementarnej. „Pedagogika Pracy”, 2005, nr 46, s. 78.

Podstawa programowa wyznacznikiem programów wychowania przedszkolnego

W rozporządzeniu z dnia 6 stycznia 2009 r. w sprawie dopuszczania do użytku szkolnego programów wychowania przedszkolnego, programów nauczania i podręczników odczytujemy, że „program wychowania przedszkolnego stanowi opis sposobu realizacji zadań ustalonych w podstawie programowej wychowania przedszkolnego, określonej w przepisach w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół, lub zadań, które mogą być realizowane w ramach zajęć dodatkowych, określonych w przepisach w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola oraz publicznych szkół”.[1]

Znowelizowana reforma systemu oświaty po raz kolejny określa szereg nowych zadań dla edukacji przedszkolnej. Obok przedszkoli i oddziałów przedszkolnych, w szkołach podstawowych tworzą się inne formy wychowania przedszkolnego. Ich fundamentalnym celem jest zapewnienie najmłodszym edukacji w takich miejscach, gdzie nie można zorganizować przedszkola, chociażby ze względów demograficznych czy geograficznych.

Nowa podstawa programowa jest w polskim systemie oświaty kluczowym dokumentem, który określa najważniejsze cele i treści nauczania. Stworzone na jej zasadach programy nauczania przedszkolnego mają przybliżyć dzieci do realizacji ciągłości edukacyjnej i ułatwić swobodne przejście z jednego etapu edukacyjnego na drugi.

Programy wychowania przedszkolnego, które stanowią wyznacznik podstawy programowej są wyrazem zainteresowania i bezustannej troski o dziecko i jego rozwój. Autorzy programów odwołują się do znanych koncepcji pedagogicznych, które opierają się na założeniach psychologii i pedagogiki. Sposoby ich konstruowania przyjmują różną formę, najczęściej prezentują podejście nauczające, z zaznaczeniem, że to nauczyciel jest świadomym organizatorem dziecięcych działań[2]. Prawidłowa realizacja programów ma przyczynić się do tego, że dziecko z pomocą pedagogów pozna wielowarstwową rzeczywistość, odkryje swoje indywidualności i zdolności, odkrywając świat zgodnie z zapotrzebowaniami.

W rozporządzeniu z dnia 8 czerwca 2009r. wyraźny nacisk kładzie się na zawartość programu wychowania przedszkolnego. Powinien on obejmować:

  1. szczegółowe cele kształcenia i      wychowania;
  2. treści zgodne z treściami      nauczania zawartymi w podstawie programowej wychowania przedszkolnego;
  3. sposoby osiągania celów      kształcenia i wychowania, z uwzględnieniem indywidualizacji pracy w      zależności od potrzeb i możliwości dzieci;
  4. metody przeprowadzenia analizy      gotowości dziecka do podjęcia nauki w szkole (diagnoza przedszkolna). [3]

Przed akceptacją jakiegokolwiek programu wychowania przedszkolnego, dyrektor przedszkola lub dyrektor szkoły podstawowej może zasięgnąć opinii nauczyciela mianowanego lub dyplomowego, posiadającego wykształcenie wyższe i kwalifikacje oraz konsultanta lub doradcy metodycznego. Opinia ta odnosi się przede wszystkim do zgodności programu z podstawą wychowania przedszkolnego, która ma stanowić dla niego niezbędny wyznacznik.

W programie wychowania przedszkolnego mogą znaleźć się dodatkowe treści wychowania i nauczania, które wykraczają poza zakres podstawy programowej. Muszą być one jednak dobrze uzasadnione i możliwe do wprowadzenia w różnych warunkach. Nie można zapomnieć także, że dodane treści obligują do prowadzenia efektywnego nauczania tego, co zostało zawarte w podstawie programowej wychowania przedszkolnego.

Program wychowania przedszkolnego do użytku w danym przedszkolu lub oddziale przedszkolnym dopuszcza dyrektor przedszkola na wniosek nauczyciela. Pedagog może zaproponować program:

  • opracowany samodzielnie,
  • opracowany we współpracy z nauczycielami,
  • przygotowany przez innego autora (autorów),
  • przygotowany przez innego autora wraz z dokonanymi zmianami[4].

Szczegółowa analiza programów wychowania przedszkolnego wskazuje na to, że to nie dziecko jest twórcą własnej wiedzy, z pomocą przychodzi nauczyciel, który przekazuje ją i wspiera każde jego działanie[5]

Każda treść zawarta w programie wychowania przedszkolnego musi być przede wszystkim funkcjonalna, co oznacza, że powinna zaspokajać podstawowe oczekiwania poznawcze dzieci, konieczność aktywności własnej i twórczej oraz ich rozumienie. Niezbędna jest również elastyczność, która pozwoli na modyfikację treści ze względu na indywidualność każdej jednostki.

Jeśli podstawa programowa będzie wyznacznikiem dowolnego programu wychowania przedszkolnego, a jego zawartość pozwoli na realizację najważniejszych celów edukacyjnych, dziecko odpowiednio przygotuje się do startu w nowe środowisko, jakim jest szkoła.

Zagadnienia związane z preorientacją zawodową wyznaczane są w programach wychowania przedszkolnego. Ich zakres nie jest narzucony, a metodyka zależy w przeważającej mierze do nauczyciela. Tematyka preorientacyjna przejawia się w różnych formach, każdy aspekt związany ze światem pracy i światem zawodów ma niebagatelne znaczenie dla rozwoju dziecka.


[1] Rozporządzenie MEN z dnia 6 stycznia 2009r. (Dz. U. Nr 4, poz. 18)

[2] E. Barańska, Refleksje na temat przedszkolnych programów. „Wychowanie przedszkolne”, 2005, nr 7, s. 391.

[3] Rozporządzenie MEN z dnia 8 czerwca 2009r. (Dz. U. Nr 89, poz. 730).

[4] A. Klim-Klimaszewska, op. cit., (cyt. za B. Baraniak 2001), s. 77.

[5] E. Barańska, op. cit., s. 391.

Nauczyciel wychowania przedszkolnego

Od prawidłowej pracy nauczyciela wychowania przedszkolnego zależy w dużej mierze dalsze powodzenie i rozwój dziecka, ale także dobra postawa wobec szkoły i obowiązków, jakie tam na niego czekają. W późniejszej nauce, nauczyciel nie odgrywa już tak ważnej roli w rozwoju, nie staje się autorytetem, jego działania nie są wzorem do naśladowania.[1]

Niezwykle istotne dla dziecka w wieku przedszkolnym są przede wszystkim cechy osobowe pedagoga, a także kompetencje nie tylko intelektualne, ale również moralne i dydaktyczne, niezbędne do właściwego wykonywania zawodu.[2]

Z wielu badań poświęconych analizie nauczyciela wychowania przedszkolnego jawi się obraz pedagoga, jako osoby poświęcającej większość czasu na czynności zawodowe, żyjąc przy tym w ciągłym stresie. Pomimo różnych przeciwności, jakie stają na drodze potencjalnemu nauczycielowi, większość deklaruje chęć dalszego wykonywania zawodu.[3]

Dzisiejsza współczesność edukacyjna wiele różni się od tej sprzed kilkunastu lat, istnieją inne założenia edukacyjne, różne tendencje i cele. W związku z tym, inaczej należy postrzegać także nauczyciela i jego wpływ na dziecko. Mimo niewysokiego prestiżu tego zawodu, większość nauczycieli wyraża zadowolenie zawodowe, ma bowiem świadomość, że spełnia ważną rolę społeczną.

Charakteryzując postawę nauczyciela nie można pominąć kwestii związanej z jego awansem zawodowym. Na jego przebieg kariery zawodowej składa się wiele różnych aspektów. Są to przejawy nie tylko psychologiczne i indywidualne, ale także sprzyjające bądź niesprzyjające warunki środowiskowe. Jednak umiejętności, kompetencje, wykształcenie oraz odpowiedni staż zawodowy to czynniki mające decydujące znaczenie, bowiem od 5 kwietnia 2000 roku we wszystkich szkołach publicznych i placówkach, w tym w przedszkolu, nauczyciele podlegają systemowi awansu zawodowego.

Na poszczególnych szczeblach nauczyciele uzyskują kolejno tytuły:

  • nauczyciel stażysta;
  • nauczyciel kontraktowy;
  • nauczyciel mianowany;
  •  nauczyciel dyplomowany.

Istnieje również tytuł honorowego profesora oświaty, przyznawany jest on najbardziej zasłużonym nauczycielom dyplomowanym.

Nauczyciel wychowania przedszkolnego ma świadomość, że staje się odpowiedzialny za rozwój dziecka, musi więc działać tak, by w żaden sposób mu nie szkodzić, tylko wspierać i nieustannie pomagać. Pomoc ta powinna się sprowadzać przede wszystkim do odkrywania otaczającego świata i różnorodnych przejawów jego piękna.

Pedagog staje się najlepszy wtedy, gdy zweryfikuje swoje zdolności i możliwości. Cierpliwość i entuzjazm musi towarzyszyć mu przez cały jego pobyt w szkole[4].


[1] K. Żegnałek, Nauczyciel edukacji wczesnoszkolnej. „ Życie Szkoły”, 2006, nr.3, s. 132.

[2] tamże, s. 133.

[3] D. Papis, U. Strzelczyń-Raduli, Nauczyciel w świetle badań. „Edukacja i Dialog”, 1996, nr 1, s. 42.

[4] J. Oniszko, O awansie zawodowym nauczyciela. „Lider”, 2007r., nr 3, s. 30.