Integracja sensoryczna

Inną kompleksową metodą rehabilitacji jest metoda nazwana SJ, czyli integracją sensoryczną . Termin integracja sensoryczna określa procesy percepcji zmysłowej wrażeń docierających do naszego ciała i integrowanych w układzie nerwowym tak, by mogły być użyte do powstawania odpowiednich reakcji.

Metoda SJ polega właśnie na integracji czynności zmysłów z właściwą reakcją ruchową. Została opracowana przez psychologa Jean Ayrea, która prowadziła prace badawcze i leczyła osoby ze schorzeniami neurologicznymi.

Ayers w swej teorii zakłada, że dzieci z zaburzoną integracją sensoryczną mają subtelne neurologiczne zaburzenia, których rezultatem jest nieprawidłowa organizacja układu nerwowego i miejsc odbierania bodźców zmysłowych niezbędnych do prawidłowego ich zintegrowania i powstania tzw. sensorycznych informacji. Zrozumienie terminu integracja sensoryczna jest równoznaczne ze zrozumieniem tego, jak funkcjonuje mózg i cały układ nerwowy. Dr Ayres definiuje integrację sensoryczną jako proces, w którym następuje organizacja dostarczanych do naszego organizmu wrażeń, tak by mogłyby być wykorzystane w celowym, zakończonym sukcesem działaniu.

Dzieci z dysfunkcjami integracji sensorycznej przed opracowaniem tej teorii były niezrozumiałe przez otoczenie i cierpiały z powodu nieprawidłowej diagnozy postawionej przez profesjonalistów i rodziców (V.F. Maas 1998, s. 15).

Deficyty w zakresie integracji sensorycznej nie oznaczają występowania bardzo rozległych zaburzeń w tym zakresie. Istnieje wiele stopni i wiele rodzajów zaburzeń SJ. W zależności od rodzaju zaburzeń mogą one utrudniać proces czytania, pisania, samoobsługi czy wykonywania ćwiczeń sportowych. Inne charakterystyczne zachowania, których przyczyny mylnie wiązane są z zaburzeniami emocjonalnymi, a które w rzeczywistości wynikają z pewnych deficytów integracji sensorycznej, to: impulsywność, nadpobudliwość, nadwrażliwość na dotyk (podczas gdy dla wielu z nas obejmowanie jest wyrazem uczuć i daje poczucie bezpieczeństwa, u tych osób powoduje niepokój i irytację).

W wyniku terapii poprawia się:

  1. wiara dziecka we własne siły i jego samoocena,
  2. poprawia się poczucie równowagi i koordynacji,
  3. poprawia się motoryka mała i duża,
  4. dziecko chętniej podejmuje się nowych i trudnych zadań,
  5. dziecko lepiej słucha i wypełnia polecenia i koncentruje się,
  6. stopniowo poprawia się umiejętność czytania i pisania i inne umiejętności szkolne,
  7. bodźce dotykowe i inne mniej zaburzają działania dziecka,
  8. poprawia się mowa i sposób wyrażania się,
  9. stopniowo maleje nadpobudliwość (kontrola emocji) (J. Popławska, B. Sierpińska 2001, s. 49).
  10. Gniewkowski referując aktualne trendy w wychowaniu fizycznym, wskazuje na takie specyficzne ich cechy, jak odchylenie od ruchu odwzorowanego, wykonywanego na komendę na rzecz ruchu podejmowanego zgodnie z własną inwencją, fantazją i doświadczeniem. Zgodnie z tą koncepcją ćwiczenia gimnastyczne powinny przybierać formę zadań otwartych, które zapewniają duży margines swobody, możliwość decydowania o sposobie wykonania ruchu i tym samym wyrażania swej indywidualności. „Naczelnym hasłem tak rozumianej gimnastyki jest nie to, czegośmy się nauczyli, lecz to jakimi się stajemy” (W. Gniewkowski 1983, s.274).

Z teorii Rudolfa Labana wywodzi się współczesna koncepcja wychowania fizycznego. Jest to odwołanie się do koncepcji wychowania naturalnego i postawienia na twórczy rozwój jednostki. Ten niezwykle uzdolniony muzyk, tancerz i pedagog wyzwolił w pełni dynamikę ruchów człowieka. Jego nowoczesny taniec wychowawczy rozbudzał wrodzony pęd do samowyrażania się człowieka przy pomocy ruchu, do ekspresji ruchowej zgodnie z hasłem: „Każdy człowiek ma w sobie coś z tancerza” (W. Gniewkowski 1983, s. 78).

Laban jest autorem kodowania choreografii, uwzględniającego w zapisie ruchu, gest, mimikę, pantomimę, prezentację stanów emocjonalnych na tle muzyki. W kręgu zainteresowań R. Labana znalazła się ekspresja przy inscenizacji piosenek, wierszy jak również pantomimy oraz muzyki tworzonej w trakcie zajęć.

Metodę R. Labana cechuje swoboda toku zajęć, co wymaga ciągłego zaangażowania ze storny nauczyciela, wsłuchaniu się w propozycje oraz potrzeby prowadzonej grupy. (J. Błeszyński 2001, s. 33).

Podstawowe zasady prowadzenia zajęć według R. Labana są następujące:

  1. każdy ćwiczący wykonuje zadania ruchowe na swój sposób (pokaz wykonania zadania jest zbędny),
  2. zajęcia są prowadzone w luźno ustawionej grupie, a pozycja wyjściowa do ćwiczeń jest dowolna dla każdego dziecka,
  3. elementami towarzyszącymi wykonywaniu zadań ruchowych, może być rytm i muzyka,
  4. tematyka zadań ruchowych wywodzi się z pięciu zasadniczych tematów:
  • wyczucie własnego ciała,
  • wyczucie ciężaru czasu,
  • wyczucie przestrzeni
  • doskonalenie płynności ruchów i wyczucie ciężaru ciała w przestrzeni i czasie,
  • adaptacja ruchów własnych do ruchów partnera i grupy.

Schemat budowy lekcji nie istnieje, przy konstruowaniu toku lekcji obowiązują trzy zasady:

  1. Zasada wszechstronności,
  2. Zasada naprzemienności wysiłku i rozluźnienia,
  3. Zasada stopniowania trudności,

W tej koncepcji wychowania fizycznego ćwiczenia gimnastyczne mają charakter dowolny. Każde dziecko ćwiczy to, na co ma ochotę i na co je stać. Liczy wyłącznie na siebie, ponieważ nikt mu niczego nie narzuca, ale i nikt mu nie pomaga. To bogactwo form ruchowych oraz sposobów organizacji zajęć stwarza dzieciom możliwości twórczego działania. Sprzyja temu atmosfera towarzysząca zajęciom: swoboda, humor, śmiech (W. Gniewkowski 1983, s. 275; 1998, s. 31)

Podobnie jak R. Laban, ukierunkował swą gimnastykę K. Orff, który również preferował ruch twórczy, samo wyrażanie się przy pomocy ruchu i muzyki, co najbardziej odpowiada psychice i motoryce dziecka. Jest on zdania, że „fantazje i przygody rozwijać należy we wczesnym wieku. Wszystko, co w dziecku zostaje obudzone i rozwinięte, pozostanie mu przez całe życie”.

U podstaw metody K. Orffa legły trzy zintegrowane czynniki: słowo, ruch i muzyka. Metoda ta ma zastosowanie w stymulowaniu rozwoju muzycznego w sposób twórczy. Realizowana jest w różnych formach ekspresji ruchu oraz grze na instrumentach, korzystając z pomysłów zabaw twórczych, ruchowych i integracyjnych.

Materiałem do pracy z dziećmi są między innymi piosenki, powiedzenia, porzekadła i wyliczanki, które posiadają rytm Podczas słuchania, śpiewania i wykonywania piosenek dzieci wykorzystują instrumenty perkusyjne i nie melodyczne, ale także tupią, klaszczą, stukają, wykonują proste tańce rytmiczna. Można tez wprowadzić ćwiczenia logorytmiczne polegające na rytmizowaniu słów i zdań poprzez rytmiczne mówienie tekstów piosenek, improwizowaniu rytmu do określonego tekstu i odwrotnie. Ćwiczenia te pomagają dzieciom zorganizować ruch i rozwijają małą i dużą motorykę (J. Popławska, B. Sierpińska 2001, s. 51).

Daje to wielkie możliwości wyeksponowania tego co osobiste, własne, oryginalne, a to właśnie wywołuje radość twórczego działania i odpowiada jak najbardziej postulatom pedagogiki aktywnej.

Znaczenie ruchu dla psychomotorycznego rozwoju dziecka jest ogromne.

Nabywanie sprawności fizycznej, w tym zdolności manipulacji przedmiotami, związane jest z poziomem dojrzałości fizjologicznej i psychicznej dziecka, ponieważ z chwilą, kiedy „spostrzeże” ono przedmiot musi go właściwie rozpoznać, wyobrazić sobie działanie celowe, odpowiednio do percepcji bodźca wzrokowego, zapamiętać ruchy odpowiadające zamierzonemu celowi działania, zaktywizować odpowiednie partie kory mózgowej, zaangażować właściwe grupy mięśniowe. Przy opóźnionym rozwoju aktywności ruchowej dziecka jego organizm rozwija się nierównomiernie, co powoduje niepełne przygotowanie organizmu do zadań ruchowych. Zmniejszona aktywność ruchowa nie stymuluje w sposób prawidłowy przebiegu rozwoju fizycznego.

Dla stymulacji rozwoju ruchowego i usprawnienia dziecka duże znaczenie ma właśnie muzyka i ruch. Znakomity francuski muzykolog i pedagog, a przede wszystkim twórca wspaniałej metody ruchu, Jagues Dalcroze powiedział „Trzeba przede wszystkim ustalić szybkie porozumienie między mózgiem, który coś zamierza, analizuje, a ciałem, które rozkaz wykonuje. Porozumienia te zależą od prawidłowego funkcjonowania systemu nerwowego. Antagonizmy pewnych mięśni spowodowane przez zbyt różne wydawanie przez ośrodki mózgowe rozkazu, świadomość stałego oporu w systemie mięśniowym, bezładu w systemie nerwowym, powoduje bezwład mózgowy, brak zaufania do własnych sił, brak możliwości koncentracji, a w konsekwencji lęk przed samym sobą” (B. Janosz 1993, s. 16). Według Dalcroze`a dążenie do zharmonizowania mózgu i ciała przede wszystkim w ruchu ma wielką wartość rehabilitacyjną min:

  1. wzruszenie muzyczne nie jest wyłącznie wzruszeniem intelektualnym, oddziałuje ono na zmysły, wprawia w wibracje cały organizm,
  2. z trzech elementów muzyki: dźwięku, rytmu i dynamiki, dwa ostatnie mają swój najdoskonalszy odpowiednik w ruchu ciała,
  3. z możliwości opanowania trudności fizycznych i psychicznych wyzwala się radość, która jest nowym bodźcem do rozwoju,
  4. muzyka przenika bariery intelektualne, emocjonalne, charakterologiczne i motoryczne.

Utwór muzyczny jest syntezą wielu elementów (rytmu, metrum, tempa, melodii, harmonii, dynamiki, agogiki, artykulacji, frazowania, kolorystyki dźwiękowej, struktury formalnej. Każdy z tych elementów ma w utworze swoją funkcję. Muzyka poprzez metrum, tempo, ruch wydaje dzieciom „polecenia”, których nie trzeba rozumieć drogą pojęciową, tłumaczyć dziecku co i jak ma robić, kiedy i w jaki sposób reagować. Poza tym potrzeba zgodności ruchu z muzyką jest tak duża, że dzieci wykazujące skłonności do ruchów mimowolnych, dzieci nadpobudliwe czynią ogromne wysiłki, aby wiernie odtworzyć rytm muzyki. Muzyka i rytmika mają znaczenie w stymulowaniu rozwoju motorycznego. Rozwój motoryczny polega bowiem na kontroli ruchów mięśni, które z chwilą urodzenia, a nawet jeszcze nieco później, są przypadkowe stopniowo ale w miarę jak rozwija się u dziecka kontrola nad mechanizmem mięśniowym, pierwotny wpływ ruchów przypadkowych ustępuje ruchom specyficznym i prawidłowym. Wzrokowe reakcje przekształcają się w sprawności motoryczne, które będą użyteczne przez całe życie. Poprzez odpowiednie układanie ćwiczeń rytmicznych i metrycznych, a także pobudzających i hamujących, można osiągnąć wysoki stopień uporządkowania koordynacji wzrokowo – ruchowej, a także słuchowej, a w rezultacie sprawności ogólnej (B. Janosz 1993, s. 19).

Oddziaływanie terapeutyczne muzyki na człowieka badano i obserwowano na przestrzeni tysiąclecia. System metod terapeutycznych został opracowany na podłożu różnych koncepcji psychologicznych: psychoanalizy, teorii uczenia się (tzw. psychoterapia behawioralna), psychoterapii humanistycznej.

Dziedziną, która wykorzystuje muzykę jako główny środek wieloaspektowego oddziaływania na człowieka, jego aktywność, jest muzykoterapia czyli leczenie dźwiękiem. Muzykoterapia jako jedna z form oddziaływania psychoterapeutycznego i fizjoterapeutycznego wzbudza w ostatnich latach coraz większe zainteresowanie wśród lekarzy, psychologów psychoterapeutów. Współcześnie wykorzystywana jest w celu ochrony zdrowia psychicznego, somatycznego przed zagrożeniami cywilizacyjnymi XXI wieku. Muzykoterapia posiada wiele zalet, przede wszystkim dlatego, że możliwe jest jej powszechne zastosowanie, ponieważ nie wywołuje skutków ubocznych, a zależność w postaci przyzwyczajenia do regularnego słuchania muzyki w celach leczniczych, nie stanowi zagrożenia, wręcz przeciwnie jest pozytywnym efektem terapii (E. Dobiegała 2001, s. 12).

Należy podkreślić, że ogromne zainteresowanie ze strony specjalistów z różnych dziedzin nauki i praktyki i bardzo szybki rozwój muzykoterapii w poważnym stopniu stał się możliwy dzięki ustaleniom medycyny wykazującym, że większość różnego typu chorób, które nękają ludzi, ma podłoże psychiczne, emocjonalne, jest wynikiem różnych napięć bezpośrednio w samym człowieku, jak i pomiędzy ludźmi. Właśnie te napięcia przyczyniają się do powstawania wielu chorób. Właśnie potężny wpływ, który okazuje muzyka na emocje i uczucia człowieka, pozwoliły rozpatrywać muzykoterapię jako jeden ze skutecznych środków leczniczych (E. Jutrzyna 2002, s. 87).

Muzyka oddziałując bezpośrednio na sferę emocjonalną osobowości dziecka wpływa na jego reakcje biochemiczne, fizjologiczne, porządkując i harmonizując jego psychomotorykę. Przyczynia się do pełniejszego rozwoju dziecka, kształtuje jego uczucia, budzi potrzebę aktywności artystycznej, poznawczej i ruchowej.

Obcowanie z muzyką podnosi u wychowanka poczucie własnej wartości oraz dostarcza bogatych przeżyć natury emocjonalno – estetycznej.

Muzykoterapia posługuje się z jednej strony sztuką muzyczną, o wysokich walorach artystycznych i estetycznych. Z drugiej zaś proponuje działania twórcze w sferze dźwiękowej i muzycznej aktywności, niejednokrotnie na elementarnym poziomie umiejętności. Przyczynia się to do tego, że w terapii wykorzystuje się wszystkie zjawiska akustyczne, bez ograniczenia tylko i wyłącznie do sfery muzycznej. Tak więc do materiału akustycznego można zaliczyć: sztukę muzyczną (piosenki, pieśni, utwory instrumentalne, tańce, akompaniamenty itp.) oraz inne zjawiska akustyczne (odgłosy natury, cywilizacji, głosy ludzkie itp.) Odpowiedni dobór i dawkowanie substancji dźwiękowej jest bardzo ważnym warunkiem powodzenia działań terapeutycznych (P. Cylulko 2002, s. 48).

Elementy muzykoterapii wykorzystać można jako uzupełnienie i pogłębienie różnorodnych działań muzycznych z wykorzystaniem instrumentów i niekonwencjonalnych źródeł dźwięku. Są to zabawy i ćwiczenia rytmizujące, aktywizujące i relaksacyjne, bazujące na odpowiednio dobranych utworach muzycznych. Muzyka relaksacyjna ułatwi wykonanie miękkiego ruchu, oddechu zachęci do odpoczynku, uspokoi , odpręży. Muzyka aktywizująca zmobilizuje do ruchu, tańca, przyczyni się do zintegrowania, skoordynowania i zrytmizowania ruchów oraz pozwoli odreagować napięcie (J. Popławska, B. Sierpińska 2001, s. 50).

Reklamy

Analiza wyników badań czyli modyfikatory rozwoju dzieci Czynniki egzogenne Czynniki mające wpływ na kształtowanie zainteresowań dojrzałość szkolna DZIAŁALNOŚĆ NAUKOWA STEFANA SZUMANA dziecko edukacja Efektywność metod aktywizujących Integracja sensoryczna koniec okresu przedszkolnego Kontakt z książką i czasopismem Metody aktywizujące a program wychowania przedszkolnego Metody aktywizujące w wychowaniu przedszkolnym w świetle literatury METODY BADAŃ PSYCHOLOGII PEDAGOGICZNEJ WEDŁUG STEFANA SZUMANA Metodyka i zakres preorientacji zawodowej w wychowaniu przedszkolnym Nauczyciel wychowania przedszkolnego nauka szkolna nauka w szkole NOWE WYCHOWANIE - ZAŁOŻENIA TEORETYCZNE Organizacja i przebieg badań Osoby opiekujące się dzieckiem Pamięć dziecka w wieku przedszkolnym pisanie prac podrozdział pracy dyplomowej Podstawa programowa wyznacznikiem programów wychowania przedszkolnego pojęcie czasu wolnego w literaturze Pojęcie muzykoterapii Pojęcie wychowania POZNANIE ŚWIATA - ROZWÓJ PSYCHIKI CZŁOWIEKA praca magisterska Praca nauczyciela prace dotyczące poziomu rozwoju mowy dzieci prace magisterskie prace z pedagogiki Problemy badawcze i hipotezy przedszkole przygotowanie dziecka Przykłady i analiza sytuacji eksperymentalnych próby korygowania wypowiedzi dzieci Rola małżeństwa i rodziny Rozwijanie czynności umysłowych dzieci Rozwój motoryczny dziecka w literaturze przedmiotu Rozwój poznawczy dziecka start szkolny Uroczystości przedszkolne Uzasadnienie wyboru tematu pracy Wpływ Metody Weroniki Sherborne na rozwój zdolności odróżniania figury i tła u dzieci uczestniczących w sesjach Ruchu Rozwijającego Wpływ Metody Weroniki Sherborne na rozwój zdolności rozpoznawania form geometrycznych (stałość spostrzegania) u dzieci uczestniczących w sesjach Ruchu Rozwijającego Wpływ Metody Weroniki Sherborne na rozwój zdolności różnicowania stosunków przestrzennych figur u dzieci uczestniczących w sesjach Ruchu Rozwijającego Współpraca przedszkola z rodzicami Współpraca rodziców z przedszkolem wstęp pracy magisterskiej Wybrane rodzaje dysfunkcji i ich znaczenie wychowanie wychowanie przedszkolne Wykorzystanie dramy w przedszkolu zajęcia otwarte Zmienne i wskaźniki z pracy licencjackiej z pracy magisterskiej ŻYCIE I TWÓRCZOŚĆ STEFANA SZUMANA