Rozwój etyczno-moralny

podrozdział pracy dyplomowej

Moralność to zgodność z moralnym kodeksem grupy społecznej. Termin ten pochodzi od łacińskiego słowa mores, oznaczającego obyczaje lub zwyczaje ludowe. Postępować w sposób moralny znaczy postępować zgodnie z zasadami zachowania się przyjętymi przez społeczeństwo” [1]. Rozwój moralny polega na interioryzacji różnorodnych reguł postępowania i zastosowania ich w kontaktach między ludzkich.

Piaget uważa, że „rozwój moralny odbywa się poprzez przechodzenie od niższych do wyższych stadiów” [2]. Małe dziecko nie ma poczucia ani dobra, ani zła. Uczy się podstawowych ocen wartościujących od rodziców i wychowawców. Okres ten nazywa się okresem anomii moralnej. W okresie od 2 do 5 lat dziecko zdobywa wiedzę o tym, jakie są wymagania dorosłych wobec niego. Stara się tak postępować, by ich zadowolić, co z kolei przyniesie korzyści jemu samemu. Jest to stadium egocentryzmu. Dziecko czuje się wówczas ośrodkiem świata i uważa za dobre to, co jest dobre dla niego. M. Przetacznikowa zwraca uwagę na to, że postawy i zachowania egocentryczne zdarzają się również u ludzi dorosłych, na przykład wśród jedynaków.

Kolejny etap rozwoju moralnego wg Piageta to moralność heteronomiczna. Wówczas dzieci jakiekolwiek reguły, a więc także moralne, traktują jako obowiązujące w sposób bezwzględny. Jako narzucone przez dorosłych uważają je za nakazy autorytatywne, od których nie ma odwołania. Przestrzegają ich przede wszystkim z obawy przed karą lub naganą. Tak więc reguły mają charakter heteronomiczny. Nie ma od nich odwołania, przyjmowane są bez zastanowienia się nad ich słusznością nawet wtedy, gdy nie są przez dzieci rozumiane. W okresie moralności heteronomicznej dziecko kieruje się zasadą realizmu moralnego. Uwidacznia się ona w wartościowaniu kłamstwa. Gorsze jest takie kłamstwo, w którym rozbieżność między czyjąś wypowiedzią a stanem faktycznym jest większa. Na przykład dzieci sądzą, że gorzej postępuje dziecko, które wprowadza w błąd rodziców niż to, które okłamuje rówieśnika.

Dziecko stopniowo zaczyna uznawać pewne normy nie dlatego, że wymagają tego dorośli, ale dlatego, że samo uznało ich słuszność. Ta zmiana w rozwoju moralnym następuje około 10 – 11 roku życia. Jest to moralność autonomiczna. W tym stadium nabierają one stopniowo przekonania o tym, że reguły moralne są umowami zawartymi przez ludzi w celu przychodzenia im z pomocą i służenia sobie nawzajem. Odtąd przestrzeganie reguł nie uważa się za zwykłe podporządkowanie się nakazom dorosłych czy jakimkolwiek przepisom narzucanym z zewnątrz, lecz traktuje się je jako rezultat autonomicznej decyzji podjętej w wyniku współdziałania z innymi.

Przechodzenie na wyższy poziom rozwoju moralnego zależy w dużej mierze od warunków życia dziecka oraz od oddziaływań wychowawczych, jakim jest poddawane. Proces ten dokonuje się stopniowo i przebiega łącznie z rozwojem uczuć społeczno-moralnych. Moralne normy zachowania się dziecko może przejąć od dorosłych, zrozumieć, a następnie uczynić własnymi, wewnętrznymi zasadami, o ile będą one odczuwane jako właściwe. Jeśli uświadamianiu moralnych norm zachowania się towarzyszą głębokie przeżycia uczuciowe, wtedy dziecko chętniej przyswaja je i włącza do działania jako pewne drogowskazy postępowania [3].

Innego podziału rozwoju moralnego dokonał L. Kohlberg. Wyróżnił on sześć stadiów i trzy poziomy moralności. Na pierwszym poziomie – przedmoralnym – właściwa moralność nie funkcjonuje, bowiem zachowanie dziecka zależy od czynników zewnętrznych. Jest to poziom, który obejmuje dwa stadia: 1) respektowanie posłuszeństwa i kary, czyli uleganie osobom reprezentującym prestiż i władzę, 2) postawa naiwna, hedonistyczna i instrumentalna – postępowanie jest uważane za słuszne, gdy zadawala siebie samego, a czasem inne osoby.

Na poziomie moralności konwencjonalnej dziecko uważa, że moralne jest dobre zachowanie, zgodne z umownymi normami społeczeństwa. Na tym poziomie wyodrębnia się również dwa stadia: 3) moralność służy utrzymywaniu dobrych stosunków z ludźmi, można uzyskać ich aprobatę i zadowolenie oraz udzielać im pomocy, 4) moralność podporządkowana jest autorytetom, prawu, obowiązkom – przyczynia się do utrzymania określonego stanu rzeczy (społecznego czy religijnego), który stanowi wartość najwyższą.

Na trzecim poziomie – poziomie moralności autonomicznej – przyjmuje się częściowo lub powszechnie uznane standardy (wzorce), prawa i obowiązki. Kolejne stadia na tym poziomie to: 5) moralność zgodna z umownymi, indywidualnymi zasadami i demokratycznie przyjętym prawem, 6) świadomie przyjęte indywidualne zasady moralne – uznawanie istniejących norm i standardów, lecz świadomość stanowi czynnik kierujący postępowaniem [4].

Według Kohlberga dzieci w okresie późnego dzieciństwa osiągają stadium 4. Ich moralność podporządkowana jest autorytetom, prawu, obowiązkom. W tym stadium dominuje perspektywa „prawa i porządku społecznego”, moralność jest rozpatrywana z punktu widzenia społecznego.

Tezy Kohlberga i Piageta odnoszą się przede wszystkim do rozwoju intelektualnych możliwości w zakresie wnioskowania i oceniania moralnego, a nie do rzeczywistych przejawów rozwoju moralnego dzieci.

Ważne jest rozwijanie u dzieci świadomości istnienia i sensu norm moralnych, a także trenowania refleksji nad postępowaniem własnym oraz innych osób w sytuacjach dylematu normatywnego. Ważna jest również stymulacja rozwoju moralnego, szczególnie w przypadkach dysharmonii między rozwojem intelektualnym, a zdolnościami dziecka do wartościowania etycznego [5].

[1] E.B. Hurlock, Rozwój dziecka, PWN, Warszawa 1961, s. 446.

[2] Cyt. za: M. Przetacznik-Gierowska, Makiełło-Jarża, Psychologia rozwojowa i wychowawcza wieku dziecięcego, op. cit., s. 194.

[3] M. Przetacznik-Gierowska, Makiełło-Jarża, Psychologia rozwojowa i wychowawcza wieku dziecięcego, op. cit., s. 194 – 195.

[4] M. Przetacznik-Gierowska, Makiełło-Jarża, Psychologia rozwojowa i wychowawcza wieku dziecięcego, op. cit., s. 196 -197.

[5] M. Przetacznik-Gierowska, Makiełło-Jarża, Psychologia rozwojowa i wychowawcza wieku dziecięcego, op. cit., s. 199.

Reklamy

Analiza wyników badań czyli modyfikatory rozwoju dzieci Czynniki egzogenne Czynniki mające wpływ na kształtowanie zainteresowań dojrzałość szkolna DZIAŁALNOŚĆ NAUKOWA STEFANA SZUMANA dziecko edukacja Efektywność metod aktywizujących Integracja sensoryczna koniec okresu przedszkolnego Kontakt z książką i czasopismem Metody aktywizujące a program wychowania przedszkolnego Metody aktywizujące w wychowaniu przedszkolnym w świetle literatury METODY BADAŃ PSYCHOLOGII PEDAGOGICZNEJ WEDŁUG STEFANA SZUMANA Metodyka i zakres preorientacji zawodowej w wychowaniu przedszkolnym Nauczyciel wychowania przedszkolnego nauka szkolna nauka w szkole NOWE WYCHOWANIE - ZAŁOŻENIA TEORETYCZNE Organizacja i przebieg badań Osoby opiekujące się dzieckiem Pamięć dziecka w wieku przedszkolnym pisanie prac podrozdział pracy dyplomowej Podstawa programowa wyznacznikiem programów wychowania przedszkolnego pojęcie czasu wolnego w literaturze Pojęcie małżeństwa i rodziny Pojęcie muzykoterapii Pojęcie wychowania POZNANIE ŚWIATA - ROZWÓJ PSYCHIKI CZŁOWIEKA praca magisterska Praca nauczyciela prace dotyczące poziomu rozwoju mowy dzieci prace magisterskie prace z pedagogiki Problemy badawcze i hipotezy przedszkole przygotowanie dziecka Przykłady i analiza sytuacji eksperymentalnych próby korygowania wypowiedzi dzieci psychicznym i motorycznym Rola małżeństwa i rodziny Rozwijanie czynności umysłowych dzieci Rozwój etyczno-moralny Rozwój motoryczny dziecka w literaturze przedmiotu Rozwój poznawczy dziecka start szkolny Uroczystości przedszkolne Uzasadnienie wyboru tematu pracy Wpływ Metody Weroniki Sherborne na rozwój zdolności odróżniania figury i tła u dzieci uczestniczących w sesjach Ruchu Rozwijającego Wpływ Metody Weroniki Sherborne na rozwój zdolności rozpoznawania form geometrycznych (stałość spostrzegania) u dzieci uczestniczących w sesjach Ruchu Rozwijającego Wpływ Metody Weroniki Sherborne na rozwój zdolności różnicowania stosunków przestrzennych figur u dzieci uczestniczących w sesjach Ruchu Rozwijającego Współpraca przedszkola z rodzicami Współpraca rodziców z przedszkolem wstęp pracy magisterskiej Wybrane rodzaje dysfunkcji i ich znaczenie wychowanie wychowanie przedszkolne Wykorzystanie dramy w przedszkolu zajęcia otwarte Zdolności motoryczne dziecka Zmienne i wskaźniki z pracy licencjackiej z pracy magisterskiej Związki zachodzące pomiędzy rozwojem fizycznym ŻYCIE I TWÓRCZOŚĆ STEFANA SZUMANA