Czynniki egzogenne, czyli modyfikatory rozwoju dzieci

z pracy magisterskiej

Są to czynniki, które zmuszają osobnika do ciągłego przystosowywania się do zmieniających się warunków zewnętrznych. Oddziaływają różnorodnymi bodźcami i burzą równowagę fizjologiczną organizmu, modyfikując tym samym jego rozwój (stąd modyfikatory). Podczas oddziaływania tego typu czynników, dochodzi do kształtowania się fenotypu, czyli zespołu cech osobnika, powstałych w wyniku reagowania właściwości dziedzicznych (genotypu) na zmiany środowiska zewnętrznego.[1] [2] [3] Dzielimy je na:

  1. biogeograficzne, które posiadaj ąc naturę organiczno-biologiczną i nazwane są modyfikatorami naturalnymi . Należą do nich ukształtowanie terenu, klimat: temperatura, nasłonecznienie, pole elektromagnetyczne, ruchy powietrza. wilgotność, ciśnienie, fauna i flora (mikroflora- bakterie i wirusy), zasoby mineralne i wodne wraz z mikroelementami znajdującymi się w glebie oraz w wodzie .
  2. społeczno-ekonomiczne , które nazwane są modyfikatorami kulturowymi[4]. Możemy do nich zaliczyć warunki materialne oraz składniki środowiska lokalnego, jak: gęstość zaludnienia, stan higieny osobistej, warunki mieszkaniowe i komunikacyjne, rodzaj osiedli, zróżnicowanie zawodowe, poziom szkolnictwa w danym regionie i w miejscu zamieszkania dziecka, wykształcenie rodziców, itp. W okresie dzieciństwa i młodości otoczenie, w którym dziecko się znajduję, często staje się jego środowiskiem wychowawczym. W pewnych sytuacjach możemy zaobserwować niekorzystnie wpływy tego środowiska na rozwój człowieka. Może on zostać ograniczony, a nawet hamowany. Jeśli małe dziecko żyje w warunkach, które uniemożliwiają mu wystarczająco częste i bliskie kontakty społeczne i uczuciowe z osobami dorosłymi, zwłaszcza rodzicami, poznaje ono tylko małą część otaczającego go świata. Jego środowisko staje się wtedy monotonne i ubogie. Takie dziecko ma niewielkie szanse przyswajania ogólnego dorobku kulturowego i najprostszej choćby wiedzy o świecie.[5]
  3. kulturowe, do których zaliczamy tryb życia. Wyróżniamy tu obciążenie fizyczne oraz psychiczne w trakcie całego dnia, rozkład codziennych zajęć, aktywność sportową, rekreację, używki, tradycje związane z kulturą danego społeczeństwa oraz charakter odpoczynku, jak i sen.

Wzajemna zależność wszystkich czynników (egzogennych i endogennych), polega na tym, że pierwsze z nich, zewnątrzpochodne, wpływają modyfikująco na przebieg rozwoju fizycznego, który jest zdeterminowany drugimi, wewnątrzpochodnymi. Te zaś decydują o możliwościach adaptacji organizmu do warunków świata zewnętrznego.[6]

U podstawy rozwoju aktywności ruchowej człowieka leży zarówno rozwój funkcjonalnych, strukturalnych oraz psychicznych właściwości organizmu, jak i postaw społecznych kształtowanych w procesie ontogenezy. Możemy zauważyć tu sprzężenie zwrotne, gdyż aktywność ruchowa, do której zaliczamy pracę, czynności samoobsługowe, trening sportowy, uczestnictwo w różnorodnych formach rekreacji oraz aktywne spędzenie czasu wolnego, wpływaj ą stymulująco na rozwój całego organizmu.

[1]   Przewęda R., Rozwój …op.cit., s. 15.

[2]   Wolański N., Rozwój biologiczny człowieka, PWN Warszawa 1983, s. 60-61.

[3]   Przetacznik-Gierowska M., Makiełło-Jarża G., Psychologia rozwojowa i wychowawcza wieku dziecięcego, WSiP Warszawa 1985, s. 60.

[4]   Wolański N., Rozwój biologiczny człowieka, PWN Warszawa 1983, s. 60-61.

[5]   Przetacznik-Gierowska M., Makiełło-Jarża G., Psychologia rozwojowa i wychowawcza wieku dziecięcego, WSiP Warszawa 1985, s. 60-61.

[6]   Przewęda R., Rozwój somatyczny i motoryczny, PZWS Warszawa 1973, s. 15-16.