Cele badań pedagogicznych

Organizowanie procesu badawczego zależy od wielu czynników. Główny wpływ maj ą na to przedmiot, cel badań i ich charakter, metody, techniki oraz narzędzia stosowane w trakcie przeprowadzonych badań, a także teren i populacja badanych. Zasadniczym celem poznania naukowego jest zdobycie pewnej, ścisłej i maksymalnie prostej wiedzy, która posiada wystarczającą ilość informacji. Każde badanie pedagogiczne służy realizacji określonego celu. Celem badań jest dążenie do wzbogacenia wiedzy o osobach, rzeczach lub zjawiskach będących przedmiotem badań. Przez cel badań należy rozumieć rodzaj efektu, który zamierzamy uzyskać w wyniku badań, a także rodzaj czynników, z którymi efekty te będą się wiązać.

W literaturze naukowej znalazłam wiele definicji celów. Na potrzeby mojej pracy przytoczę kilka z nich:

T. Pilch za cel badań uważa „poznanie umożliwiające skuteczne działanie.”71

  1. Zaczyński pisząc o celu badań podaje, że jest to „określenie tego, do czego zmierza badacz, co pragnie osiągnąć w swoim działaniu”72

Zdaniem J.Gniteckiego cel pojmuje się jako „rodzaj zamierzonego efektu, do którego ma doprowadzić działalność badawcza”[1] [2] [3] [4] [5]

Według W.Dutkiewicza z kolei, celem badań pedagogicznych jest „poznanie naukowe istniejącej realnie, doświadczalnie rzeczywistości społecznej, opis jakiegoś zjawiska, instytucji lub jednostki” .

Cel badań najlepiej określają słowa Z.Skornego zdaniem, którego „wymaga to uświadomienia sobie, po co podejmujemy badania oraz do czego mogą być przydatne uzyskane w nich wyniki.”75

Wszystkie te definicje maj ą wspólną treść, wskazuje się bowiem w nich na efekt jaki ma osiągnąć badacz. Jednym słowem cel jest określeniem kierunku naszych działań, jest odpowiedzią na problem, wyznacza określoną procedurę badawczą.

W literaturze istnieją różne klasyfikacje celów. Z. Skorny[6] wyróżnia wśród nich:

  • teoretyczno-poznawcze
  • praktyczno- wdrożeniowe

Kategoria teoretyczno-poznawcza obejmuje nowe rozwiązania pedagogiczne.

Cele praktyczno-wdrożeniowe łączą się natomiast z wykorzystaniem wyników badań w działalności wychowawczej, produkcyjnej, społecznej, kulturalnej lub w innej formie ludzkiej aktywności.

Celem głównym mojej pracy jest określenie stanu rozwoju motorycznego dzieci w wieku wczesnoszkolnym.

Cele szczegółowe są następujące:

  • Wpływ różnych czynników na rozwój motoryczny dzieci w wieku wczesnoszkolnym.
  • Określenie różnic w rozwoju motorycznym pomiędzy badanymi dziewczętami a chłopcami.
  • Określenie poziomu rozwoju zdolności motorycznych badanych dzieci w świetle literatury i badań własnych.
  • Określenie poziomu rozwoju poszczególnych zdolności motorycznych u badanych dzieci wg. B.Sekity.
  • Określenie poziomu rozwoju sprawności motorycznej badanych dzieci wg. B.Sekity
  • Wykazanie, która z badanych zdolności motorycznych przejawiają największą dynamikę wzrastania.-badania własne i w świetle literatury.
  • Kolejnym etapem pracy jest ustalenie problemów badawczych i hipotez, o czym w następnym podrozdziale.

[1]   Pilch T., Zasady badań pedagogicznych, Wydawnictwo Akademickie „Żak” Warszawa 1998,s.9.

[2]   Zaczyński Wł., Praca badawcza nauczyciela, PZWS Warszawa 1997, s.52.

[3]   Gnitecki J., Zarys metodologii badań w pedagogice empirycznej, Zielona Góra 1993,s. 127.

[4]   W. Dutkiewicz, Podstawy metodologii badań do pracy magisterskiej i licencjackiej z pedagogiki, Wydawnictwo Stachurski, Kielce 2001, s. 50.

[5]   Węglińska M., Jak pisać pracę magisterską, IMPULS Kraków 1997, s.8.

[6]   Nowak S., Metodologia badań socjologicznych, PWN Warszawa 1970, s.76.

Próba zwinności – bieg wahadłowy 4×5 m z przenoszeniem klocka

Oceniana jest na podstawie wyniku czasu uzyskanego podczas biegu „wahadłowego” 4 x 5 m z przenoszeniem klocka .Zastosowane ćwiczenie jest zmodyfikowaną próbą zwinności, wchodzącą w skład Międzynarodowego Testu Sprawności Fizycznej. Modyfikacja polega na zmniejszeniu dystansu z 4 x 10m do 4 x 5m. Próbę tę dostosowano do możliwości małych dzieci. Na sygnał startu z pozycji wysokiej dziecko biegnie najszybciej jak potrafi przenosząc pojedynczo 2 klocki na drugą linię będącą w odległości 5m od linii startu. Dziecko musi postawić klocek na wyznaczonej linii. Klocków nie wolno rzucać. Dziecko wykonuje próbę dwukrotnie. Czas wykonania próby mierzy się z dokładnością do 0,1s. Za miarę zwinności przyjmuje się czas lepszej próby, czyli szybciej wykonanej. Do pomiaru czasu wykorzystałam stoper.

Organizacja i przebieg badań

Powyższy podrozdział pracy rozpocznę od szczegółowego omówienia organizacji i przebiegu badań. Następnie dokonam opisu terenu badawczego, w którym zawrę m.in. jego historię, wielkość, warunki lokalowe, wyposażenie itp. Skupię się również na opracowaniu metod, technik i narzędzi badawczych, jakie wykorzystane zostały do przeprowadzenia badań.

Badania zostały przeprowadzone w marcu bieżącego roku. Chęć udziału w nich zgłosiło sześćdziesiąt osób z trzech różnych środowisk wychowawczych. Badanymi grupami były: dzieci w wieku przedszkolnym (5-6lat), kadra pedagogiczna oraz rodzice dzieci w wieku przedszkolnym.

Do przeprowadzenia badań przygotowane zostały trzy metody badawcze, należał do nich: kwestionariusz wywiadu, dwa kwestionariusze ankiety oraz badanie dokumentów.

Najmłodsi, biorący udział w badaniach odpowiadali na czternaście pytań, zawartych we wcześniej przygotowanym w kwestionariuszu wywiadu. Dzieci poproszone zostały również o przygotowanie rysunków, na których znaleźli się przedstawiciele różnych zawodów. Dowolność wyboru profesji sprawiła, że na rysunkach pojawiło się wielu wykonawców zawodów, od tych najbardziej znanych, po te mniej popularne. Poza przedstawicielami zawodów, na obrazkach znalazły się także narzędzia, jakie potrzebne są danemu pracownikowi. Dzieci solidnie wywiązały się z zadania, być może część z nich, przygotowując rysunek, myślała o tym, że to one się na nim znajdują.

Badania przedszkolaków odbyły się w sali zabawowej na terenie placówki. Odpowiedziom najmłodszym przysłuchiwał się nauczyciel, który uczestniczył podczas rozmowy z przedszkolakami. Prace plastyczne również wykonywane były pod nadzorem wychowawcy grupy.

Przebieg badań wspominam bardzo mile, dzieci chętnie odpowiadały na zadawane pytania, były odważne i spontaniczne. Przed rozpoczęciem rozmowy najmłodsi poproszeni zostali o przemyślenie swoich decyzji, przypuszczam więc, że każde wypowiedziane słowa stanowiły dla nich dużą wartość.

Rodzice i nauczyciele wypełniali kwestionariusz ankiety indywidualnie, nie narzucone zostało żadne ograniczenie czasowe, wypełnione ankiety napływały przez kilka dni. Oba kwestionariusze zawierały po trzynaście pytań zamkniętych wielokrotnego wyboru. W ankiecie znajdowały się także dodatkowe pytania, które dotyczyły charakterystyki respondentów biorących udział w badaniu.

Wstęp jednej z prac

Współczesny świat naznacza się niezwykle szybkim postępem naukowo-technicznym, który wyraża się w przemianach związanych nie tylko z daleko idącą technologią, ale i organizacją pracy. Niesie to ze sobą coraz to nowsze założenia związane z zawodem, a dokonujące się zmiany odnoszą się zarówno do dorosłych, jak i do dzieci. Pod wpływem tak dużej modyfikacji, przekształca się także dziecięcy świat, a co za tym idzie, wiedza o pracy i zawodach. Aby przygotować dziecko do odgrywania w przyszłości ról społecznych, ściśle związanych ze światem pracy i zawodów, należy możliwie jak najwcześniej wyposażyć je w niezbędne umiejętności, wiadomości i przyzwyczajenia.

Zapoznawanie dzieci ze społecznym procesem pracy powinno odbywać się już na etapie wieku przedszkolnego. Właśnie w tym okresie rozpoczyna się czas wzmożonej aktywności dziecka, który przejawia się nie tylko w obszarze poznawczym i badawczym, ale również w sferze twórczości, potrzebie intelektualnych wrażeń oraz przeżyć.[1]

Zdobycie wymarzonego zawodu oraz realizacja indywidualnych potrzeb powinna być priorytetem dla każdej jednostki, w związku z tym nie należy w żaden sposób pomijać wieku przedszkolnego i kształtować świat pracy i świat zawodów już od najmłodszych lat.

W okresie przedszkolnym rozwój dziecka cechuje duży dynamizm i elastyczność, cechy te ułatwiają przyswajanie wiedzy i zdobywanie niezbędnego doświadczenia, choćby na tle zawodowym. Postawy osobowościowe najmłodszych kształtują się już w pierwszych latach życia, w przyszłości mogą one decydować o stosunku do ludzi i świata.[2]

Praca – nie tylko o charakterze dziecięcym – jest pojęciem wieloznacznym i wieloaspektowym, definiuje się ją więc w różnorodny sposób. Jedno należy podkreślić – występuje niemal w całym życiu człowieka i stanowi dla niego jedną z podstawowych form ludzkiej działalności.

Podejmując temat o tytule „Preorientacja zawodowa ważnym obszarem poznawczym i badawczym wychowania przedszkolnego” chciałabym w szczególności zwrócić uwagę, że w edukacji przedszkolnej powinny znajdować się zagadnienia z zakresu preorientacji zawodowej, ponieważ stanowi ona wzajemne źródło wiedzy o świecie pracy i świecie zawodów, przybliżając je dzieciom w wieku przedszkolnym.

Uważam, że obcowanie dziecka z elementami świata zawodowego jest jednym z podstawowych warunków skutecznej pracy w zakresie przygotowania go do przyszłej roli zawodowej oraz stanowi niezbędną orientację w drodze społeczno-zawodowej. W związku z powyższym, należy pamiętać, że praca w każdej postaci, to rzeczywiste kształtowanie osobowości dziecka, która stanowi niezbędny materiał do budowania jego tożsamości i indywidualności.

Proces wyboru zawodu wymaga przede wszystkim rozwijania umiejętności związanych z porozumieniem się i rzeczywistym odbiorem odpowiednich informacji ze współczesnej cywilizacji. Te czynności niosą ze sobą m.in. dziecięce marzenia zawodowe i przyszłe wizje pracy zawodowej. Z biegiem czasu mogą one ulegać zmianie, jednak w porę dostrzeżone i odpowiednio ukierunkowane mogą tworzyć podstawę do dalszych zainteresowań zawodowych.

Dotychczasowa literatura z zakresu niniejszego tematu koncentruje się głównie na młodzieży i dzieciach w wieku szkolnym. Problematyka odnosi się więc przede wszystkim do zakresu orientacji i poradnictwa zawodowego, pomijając lub niedostatecznie analizując istotną rolę preorientacji zawodowej. Niedoceniany i ignorowany okres preorientacji zawodowej może stanowić przyczynę wielu zagrożeń i niepowodzeń.

W związku ze znikomym zainteresowaniem problematyką preorientacji zawodowej w literaturze, należy podkreślić, że brakuje w niej stosownych opracowań i poradników dla rodziców i nauczycieli, którzy w życiu dziecka odgrywają najważniejszą rolę.

Obszar zagadnień wprowadzających dziecko w problematykę związaną z pracą, zawodami i wartościami pracy, powinien stanowić ważne pole do badań pedagogicznych, ponieważ dotychczas jest on zbyt słabo zweryfikowany.

Niniejsza praca ma charakter badawczy, składa się z trzech rozdziałów.

Pierwszą część zatytułowaną „Preorientacja zawodowa w działalności placówek wychowawczych” rozpoczęłam od przeglądu podstawowych pojęć problemu badawczego, który stanowi podbudowę dla dalszej treści pracy. W tymże rozdziale wiele uwagi poświęciłam poznawczo-badawczym aspektom preorientacji zawodowej. W dalszej kolejności podkreśliłam znaczenie metodyki preorientacji zawodowej, skupiłam się także na podstawowych formach działalności dziecka, które mają związek ze światem pracy i światem zawodów. Nie mogłam pominąć również treści dokumentów edukacyjnych współczesnego przedszkola, w których powinny znajdować się zagadnienia dotyczące preorientacji zawodowej.

Rozdział drugi o tytule „Problem badawczy w ujęciu metodologicznym” zawiera problematykę badawczą, w której umieszczone zostały: cele pracy, przedmioty badań, problemy badawcze, hipotezy badawcze oraz zmienne i ich wskaźniki. Dokonany został również przegląd metod, technik i narzędzi badawczych, które zostały wykorzystane do przeprowadzenia badań. Skupiłam się także na sumiennym przedstawieniu charakterystyki terenu badań oraz ich organizacji i przebiegu.

Trzecia część pracy nosząca tytuł „Interpretacja wyników badawczych” zawiera analizę ilościową i jakościową zebranego materiału badawczego. Umieściłam w niej wyniki z osobiście przeprowadzonych badań, które odbyły się w Miejskim Integracyjnym Przedszkolu nr 10 w Żyrardowie. Ich wytwory zilustrowałam tabelami i wykresami.

Podsumowując niniejszą pracę, wysnułam własne refleksje i opinie o preorientacji zawodowej i roli, jaką spełnia w przybliżaniu świata pracy i zawodów dzieci w wieku przedszkolnym.

Moja praca z pewnością nie wyczerpuje tematu, ale może skłonić do dokładniejszego zapoznania się problemem, jakim jest istota preorientacji zawodowej w wychowaniu przedszkolnym.


[1] S. Włoch, Zintegrowany system pracy wychowawczej przedszkola w środowisku. Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, Opole 1990, s. 59.

[2] E. Faliszewska, Orientacja zawodowa w edukacji elementarnej. „Pedagogika Pracy”, 2005, nr 46, s. 78.

Metodyka i zakres preorientacji zawodowej w wychowaniu przedszkolnym

Przed przystąpieniem do realizacji metod preorientacyjnych ważne jest, by najpierw zorientować się w rozwoju umysłowym i predyspozycjach każdego dziecka, uczęszczającego do przedszkola. Działania wchodzące w skład preorientacji zawodowej dotyczą nie tylko wiadomości o zawodach, ale także informacji o samym dziecku. Mowa tutaj chociażby o zespole cech psychofizycznych i zainteresowaniach, które towarzyszą mu już od najmłodszych lat[1]. Szczególnie ważny jest zasób słów, jaki posiada dziecko rozpoczynające edukację przedszkolną. Jeśli jest ubogi, trzeba go najpierw rozszerzyć, stosując odrębne czynności przygotowawcze. Trafną metodą jest w tym przypadku częsta rozmowa z najmłodszymi. Zadajemy im pytania i odpowiadamy na ich zapytania, pamiętając o użyciu słowa „zabawa” w odniesieniu do czynności zabawowych. Jeśli dziecko przyswoi wyżej wspomniane pojęcie, można przystąpić do próby wyjaśnienia znacznie trudniejszego słowa, jakim jest „praca”.

W wychowaniu przedszkolnym najwcześniej zaobserwować można działania preorientacyjne, związane z poznawaniem różnych rodzajów pracy zawodowej ludzi. Przedszkole stwarza możliwość poznania i obserwacji ludzi pracujących w różnorodnych zawodach (np. sprzątaczka, kucharka, nauczyciel, pracownik świetlicy, lekarz). [2] Odpowiednią i najprostszą metodą do zapoznania się z formą pracy jest wycieczka na teren przedszkola połączona z obserwacją pracy, oglądaniem narzędzi i środków pracy w danym zawodzie. Można przeprowadzić także krótki wywiad z poszczególnymi pracownikami placówki przedszkolnej w celu poszerzenia wiedzy na dany temat.

Zdobyte doświadczenia i przetworzone wiadomości służą uruchomieniu dalszych działań, które wyrazić można poprzez:

v  wypowiedzi w formie słownej (opowieść o tym, co robi dany pracownik na terenie przedszkola, na czym polega jego praca, jakimi narzędziami się posługuje, jak wygląda jego dzień pracy, czy jego zawód jest ważny i społecznie użyteczny);

v  twórczą i aktywną działalność dziecka obrazującą pracę poznanych pracowników (rysunki, wyroby z plasteliny, wyklejanki itp.);

v  zabawy o różnej tematyce, związane z naśladowaniem czynności i pracy w poznanych zawodach.

Na początku okresu przedszkolnego zapoznajemy jednostkę jedynie z kilkoma zawodami, związanymi z najprostszymi czynnościami, które dziecko może samo obserwować i wykonywać. Wiąże się to z obrazowym charakterem myślenia przedszkolaków.

„Jest wiele okazji do tego, by małe dziecko mogło się zetknąć bezpośrednio z pracą ludzi w swoim najbliższym otoczeniu. Podczas dokonywania zakupów ma możliwość obserwowania pracy sprzedawcy, w czasie wizyty u lekarza styka się z lekarzem i pielęgniarką, na poczcie z listonoszem, w trakcie jazdy autobusem z kierowcą pociągu z konduktorem […] Podczas tych obserwacji niezbędna jest pomoc dorosłego opiekuna dziecka. Jego rola polega na rozbudzeniu ciekawości dziecka pracą ludzi dorosłych, wyjaśnieniu mu poszczególnych czynności oraz znaczenia i roli danego zawodu, wprowadzeniu do słownika dziecka nazw zawodów oraz słowa praca”. [3]

Wymienione przez Szczepana Skrzypca czynności przygotowawcze mogą posłużyć do tego, by już pod koniec okresu przedszkolnego dzieci zaznajamiały się z pojęciem zawodu jako czynności prowadzącej do określonych rezultatów.

Program wychowania przedszkolnego formułuje zadania dla wychowania społeczno-moralnego i ćwiczenia wiążące się z pracą. Brakuje jednak kształtowania postaw, które spełniają podstawową rolę w przygotowaniu do podjęcia pracy zawodowej.

Zajęcia zawodoaznawcze organizowane w placówkach przedszkolnych dają pożądane rezultaty. Wykorzystywać można takie metody jak:

v  spotkania z rodzicami, którzy reprezentują różne zawody;

v  wycieczki do różnorodnych zakładów pracy;

v  gry i zabawy dotyczące zawodów;

v  inscenizacje, przedstawienia;

v  czytanie książek i czasopism związanych z pracą zawodową.

Niebagatelne znaczenie mają spotkania zawodoznawcze, które można organizować dla dzieci już w wieku przedszkolnym. Zapraszani zostają na nie przedstawiciele poszczególnych gałęzi przemysłowych, którzy opowiadają na zadawane pytania związane z pracą oraz opowiadają o charakterze swojego zawodu. [4] Ważna jest także atmosfera, w jakiej przebiega rozmowa na zajęciach czy spotkaniu. Powinien dominować przede wszystkim nastrój powagi, poszanowania każdego rodzaju pracy, obowiązkowości i pozytywnego stosunku do wszelkich rodzajów prac. Dzięki temu, dziecko podobnie potraktuje swoją przyszłą pracę zawodową.

Treści z zakresu preorientacji zawodowej stają się punktem wyjścia dla zaplanowania i przygotowania zagadnień tematycznych o charakterze zawodoznawczym. Są one stymulatorami, które uruchomione mogą zostać jedynie przez nauczyciela. Trafną metodą preorientacyjną może być problematyka związana ze świętami pracowników różnych grup zawodowych. Poprzez organizację na terenie przedszkola różnego rodzaju uroczystości np. z okazji Dnia Kolejarza czy Dnia Górnika dzieci kształtują w sobie pozytywną postawę wobec zawodu, wyrabiają pochlebny stosunek do każdego rodzaju pracy, z szacunkiem odnoszą się do nowopoznanego zawodu. Dowodzą temu słowa M. Gostkowskiej i J. Potemskiej, które piszą, że „niezwykle ważne jest wpojenie dzieciom przekonania o tym, że nie istnieją zawody „złe i „dobre”, „lepsze” i „gorsze”. Każdy poznany zawód powinien być postrzegany jako ważny i zasługujący na szacunek”. [5]

W związku z charakterystycznym dla przedszkolaków myśleniem konkretnym i obrazowo-ruchowym, zakres preorientacji zawodowej powinien dotyczyć przede wszystkim zawodów, które dzieci mają okazję poznać poprzez obserwację i bezpośredni kontakt[6]. Obiektem poznania powinny być zawody z bliskiego otoczenia, z którymi dzieci stykają się bezpośrednio. Odpowiednią metodą związaną z preorientacją zawodową jest wycieczka do zakładu pracy, gdzie najmłodsi mają bezpośredni kontakt z odwiedzanym miejscem, zasięgają informacji od fachowców, obserwują rytm pracy pracowników. Również wizyty w zakładach pracy stanowią porównanie wiadomości zdobytych na zajęciach czy poprzez środki masowego przekazu z autentyczną działalnością zawodową i warunkami pracy. Powinna mieć miejsce konfrontacja wyobrażeń o pracy zawodowej z konkretną rzeczywistością zawodową, panującą w danym miejscu pracy[7]. Jeśli wycieczki na teren zakładu pracy stają się niemożliwe, konieczne jest zgromadzenie i przekazywanie dzieciom bogatego materiału ilustracyjnego, obrazującego pracę w danym zawodzie.

Zapoznawanie dzieci przedszkolnych z tematyką preorientacji zawodowej wykonuje się przede wszystkim w formie zabaw indywidualnych i zespołowych. Wiedzę o zawodach dzieci wyrażają m.in. przez aktywność na zajęciach i bogatą twórczość artystyczną.

Najmłodsi charakteryzują się odbiorem pracy zawodowej w formie marzeń i życzeń zawodowych. Rozmowa inicjowana przez nauczyciela staje się podstawową metodą preorientacyjną, związaną z poznaniem dziecięcego świata wyobraźni.

Dzieci w wieku przedszkolnym zakres czynności związany z preorientacją zawodową wyrażać mogą m.in. poprzez:

v  umiejętność odtwarzania w formie zabawowej określonych czynności związanych z poznawanymi zawodami;

v  korzystanie z zabawek przedstawiających m.in. narzędzia lub maszyny zgodnie z przeznaczeniem;

v  łatwość przeprowadzenia zabawy o charakterze konstrukcyjnym według z góry ustalonego planu;

v  umiejętność wykonania określonego zadania zgodnie z wcześniej przyjętym wzorem;

v  wykonywanie wszelkich podstawowych czynności samoobsługowych;

v  łatwość w posługiwaniu się prostymi narzędziami;

v  regularne wykonywanie prac użytecznych, które mają znaczenie dla całej rodziny;

v  dobrą organizację zabawy i pracy;

v  doprowadzenie rozpoczętych czynności do formy końcowej;

v  utrzymywanie porządku podczas pracy i zabawy;

v  udział w zabawach zespołowych;

v  zdolność współdziałania z innymi dziećmi.[8]

Zdolność odtwarzania czynności zawodowych i posługiwania się narzędziami dziecko zdobywa dzięki metodzie samodzielnego wykonywania zadań według zaobserwowanego wzoru. Naśladowanie będzie mogło mieć miejsce tylko wtedy, gdy umożliwi mu się obserwację czynności zawodowych. Dziecko w wieku przedszkolnym musi stykać się z różnego rodzaju zawodami, by potem zaobserwowane czynności odtworzyć w zabawach o szerokiej tematyce.

Pojmowanie znaczenia zawodu u małego człowieka powinno opierać się na opanowaniu trzech niezbędnych aspektów: ekonomicznego, czynnościowego i społecznego. Wiedza związana ze stroną ekonomiczną zawodu polega na tym, że dziecko ma świadomość, że za wykonanie jakiejkolwiek pracy zawodowej otrzymuje wynagrodzenie w postaci pieniędzy. Dzieci kończące edukację przedszkolną potrafią zrozumieć zawód, jako czynność, która prowadzi do określonego rezultatu. Rozumienie aspektu społecznego związanego z zawodem pod koniec wieku przedszkolnego dokonuje się poprzez zaakcentowanie konieczności społecznego podziału pracy oraz uświadomienie związane ze znaczeniem każdego zawodu dla człowieka.

Pod koniec wieku przedszkolnego dzieci powinny znać już kilkanaście zawodów z różnych dziedzin gospodarki, nadal jednak powinny być one związane z pracami ręcznymi. Powinno się wprowadzić także niezbędne pojęcie, jakim jest „wykształcenie”[9].

Zasadniczą metodą do osiągnięcia wymienionych zamierzeń jest rozmowa z dzieckiem, która połączona jest także z obserwacją ludzkiej pracy. Korzystanie z różnych książek i czasopism dziecięcych oraz opowieści o wszelkiego rodzaju pracach także stają się skuteczne. Dzieci przedszkolne poznają zawody przez zabawy oraz prace użyteczne w rodzinie i przedszkolu.

Starsze dzieci w wieku przedszkolnym powinny zwracać uwagę nie tylko na same czynności zawodowe, ale także na rezultaty, do jakich prowadzą. Podkreślić należy użyteczność danego produktu lub usługi i na jego społeczną wartość.

Najtrudniejszy do zrozumienia dla dziecka przedszkolnego jest społeczny przejaw pracy zawodowej. Ciężko im zrozumieć, że ludzka praca odbywa się w różnych formach, chociażby poprzez przygotowanie tworzywa, produkcję czy rozprowadzanie już gotowego wyrobu. Niezbędne w tym przypadku staje się akcentowanie, jakie zawody są konieczne do danej produkcji oraz podkreślanie ważności i społecznego znaczenia każdej działalności. Dzięki temu sposobowi uświadamiamy dzieciom, że cennym i szanowanym człowiekiem można stać się poprzez wzorową pracę w swojej profesji.

Znajomość obszaru preorientacyjnego zbadać można poprzez obserwację wypowiedzi dzieci o różnych zawodach. Wykorzystywana zostaje do tego metoda posługiwania się obrazkami o tematyce zawodowej. Chcąc zbadać preferencje dziecka powinno wręczać się obrazki o identycznej szacie graficznej, by wybierając zawód nie brało pod uwagę cech nieistotnych. Podczas rozmowy padają pytania dotyczące pracy i zawodu takie jak: Gdzie pracuje mama i tata?, Kim chcesz zostać jak urośniesz?, Kto piecze chleb? Dzieciom starszym zadaje się pytania stosunkowo trudniejsze, np., Jaki zawód wykonuje twój tata i mama?, Kim chciałbyś być w przyszłości?, Jakie znasz zawody?[10]

Pedagog poprawnie realizuje zakres preorientacji zawodowej tylko wtedy, gdy jego działania odbywają się w sposób planowy i systematyczny. Kilka zajęć o tematyce preorientacyjnej w ciągu roku nie da właściwego efektu. Metodyka preorientacji zawodowej posiada ogrom treści, jakie trzeba wykorzystać znacznie częściej. Tematykę zajęć należy dobierać tak, by dzieci zapoznały się z możliwie różnorodną pracą zawodową ludzi[11].


[1] M. Gostkowska, J. Potemska, op. cit., s. 33.

[2] K. Zielińska, op. cit., s. 29-39.

[3] S. Skrzypiec, op. cit., s. 151.

[4] S. Szajek, op. cit., s. 192.

[5] M. Gostkowska, J. Potemska, op. cit., s. 38.

[6] K. Zielińska, op. cit., s. 29-39.

[7] S. Szajek, op. cit., s. 191.

[8] S. Skrzypiec, op. cit., s. 150.

[9] tamże, s.153.

[10] tamże, s. 156.

[11] K. Zielińska, op. cit., s. 29-39.

Podstawa programowa wyznacznikiem programów wychowania przedszkolnego

W rozporządzeniu z dnia 6 stycznia 2009 r. w sprawie dopuszczania do użytku szkolnego programów wychowania przedszkolnego, programów nauczania i podręczników odczytujemy, że „program wychowania przedszkolnego stanowi opis sposobu realizacji zadań ustalonych w podstawie programowej wychowania przedszkolnego, określonej w przepisach w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół, lub zadań, które mogą być realizowane w ramach zajęć dodatkowych, określonych w przepisach w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola oraz publicznych szkół”.[1]

Znowelizowana reforma systemu oświaty po raz kolejny określa szereg nowych zadań dla edukacji przedszkolnej. Obok przedszkoli i oddziałów przedszkolnych, w szkołach podstawowych tworzą się inne formy wychowania przedszkolnego. Ich fundamentalnym celem jest zapewnienie najmłodszym edukacji w takich miejscach, gdzie nie można zorganizować przedszkola, chociażby ze względów demograficznych czy geograficznych.

Nowa podstawa programowa jest w polskim systemie oświaty kluczowym dokumentem, który określa najważniejsze cele i treści nauczania. Stworzone na jej zasadach programy nauczania przedszkolnego mają przybliżyć dzieci do realizacji ciągłości edukacyjnej i ułatwić swobodne przejście z jednego etapu edukacyjnego na drugi.

Programy wychowania przedszkolnego, które stanowią wyznacznik podstawy programowej są wyrazem zainteresowania i bezustannej troski o dziecko i jego rozwój. Autorzy programów odwołują się do znanych koncepcji pedagogicznych, które opierają się na założeniach psychologii i pedagogiki. Sposoby ich konstruowania przyjmują różną formę, najczęściej prezentują podejście nauczające, z zaznaczeniem, że to nauczyciel jest świadomym organizatorem dziecięcych działań[2]. Prawidłowa realizacja programów ma przyczynić się do tego, że dziecko z pomocą pedagogów pozna wielowarstwową rzeczywistość, odkryje swoje indywidualności i zdolności, odkrywając świat zgodnie z zapotrzebowaniami.

W rozporządzeniu z dnia 8 czerwca 2009r. wyraźny nacisk kładzie się na zawartość programu wychowania przedszkolnego. Powinien on obejmować:

  1. szczegółowe cele kształcenia i      wychowania;
  2. treści zgodne z treściami      nauczania zawartymi w podstawie programowej wychowania przedszkolnego;
  3. sposoby osiągania celów      kształcenia i wychowania, z uwzględnieniem indywidualizacji pracy w      zależności od potrzeb i możliwości dzieci;
  4. metody przeprowadzenia analizy      gotowości dziecka do podjęcia nauki w szkole (diagnoza przedszkolna). [3]

Przed akceptacją jakiegokolwiek programu wychowania przedszkolnego, dyrektor przedszkola lub dyrektor szkoły podstawowej może zasięgnąć opinii nauczyciela mianowanego lub dyplomowego, posiadającego wykształcenie wyższe i kwalifikacje oraz konsultanta lub doradcy metodycznego. Opinia ta odnosi się przede wszystkim do zgodności programu z podstawą wychowania przedszkolnego, która ma stanowić dla niego niezbędny wyznacznik.

W programie wychowania przedszkolnego mogą znaleźć się dodatkowe treści wychowania i nauczania, które wykraczają poza zakres podstawy programowej. Muszą być one jednak dobrze uzasadnione i możliwe do wprowadzenia w różnych warunkach. Nie można zapomnieć także, że dodane treści obligują do prowadzenia efektywnego nauczania tego, co zostało zawarte w podstawie programowej wychowania przedszkolnego.

Program wychowania przedszkolnego do użytku w danym przedszkolu lub oddziale przedszkolnym dopuszcza dyrektor przedszkola na wniosek nauczyciela. Pedagog może zaproponować program:

  • opracowany samodzielnie,
  • opracowany we współpracy z nauczycielami,
  • przygotowany przez innego autora (autorów),
  • przygotowany przez innego autora wraz z dokonanymi zmianami[4].

Szczegółowa analiza programów wychowania przedszkolnego wskazuje na to, że to nie dziecko jest twórcą własnej wiedzy, z pomocą przychodzi nauczyciel, który przekazuje ją i wspiera każde jego działanie[5]

Każda treść zawarta w programie wychowania przedszkolnego musi być przede wszystkim funkcjonalna, co oznacza, że powinna zaspokajać podstawowe oczekiwania poznawcze dzieci, konieczność aktywności własnej i twórczej oraz ich rozumienie. Niezbędna jest również elastyczność, która pozwoli na modyfikację treści ze względu na indywidualność każdej jednostki.

Jeśli podstawa programowa będzie wyznacznikiem dowolnego programu wychowania przedszkolnego, a jego zawartość pozwoli na realizację najważniejszych celów edukacyjnych, dziecko odpowiednio przygotuje się do startu w nowe środowisko, jakim jest szkoła.

Zagadnienia związane z preorientacją zawodową wyznaczane są w programach wychowania przedszkolnego. Ich zakres nie jest narzucony, a metodyka zależy w przeważającej mierze do nauczyciela. Tematyka preorientacyjna przejawia się w różnych formach, każdy aspekt związany ze światem pracy i światem zawodów ma niebagatelne znaczenie dla rozwoju dziecka.


[1] Rozporządzenie MEN z dnia 6 stycznia 2009r. (Dz. U. Nr 4, poz. 18)

[2] E. Barańska, Refleksje na temat przedszkolnych programów. „Wychowanie przedszkolne”, 2005, nr 7, s. 391.

[3] Rozporządzenie MEN z dnia 8 czerwca 2009r. (Dz. U. Nr 89, poz. 730).

[4] A. Klim-Klimaszewska, op. cit., (cyt. za B. Baraniak 2001), s. 77.

[5] E. Barańska, op. cit., s. 391.

Podstawowe prace dziecięce w wieku przedszkolnym

Poniżej przedstawiam, jak przykłady ilustruje tabela, obrazująca podstawowe prace, wykonywane przez dzieci w wieku przedszkolnym.

Tabela nr 1. Podstawowe prace dziecięce w wieku przedszkolnym.

Rodzaj pracy

Wykonywane czynności

Samoobsługa

v  wkładanie   i zdejmowanie odzieży;

v  mycie   rąk, twarzy, zębów;

v  odkładanie   rzeczy indywidualnego przeznaczenia na wyznaczone miejsce;

v  czesanie   się;

v  umiejętność   korzystania z toalety;

v  samodzielne   spożywanie posiłków.

Prace  porządkowe

v  odpowiednie   przygotowanie do zabaw, zajęć, posiłku, odpoczynku;

v  porządkowanie   rzeczy po zabawach, zajęciach i posiłkach;

v  sprzątanie,   pielęgnacja roślin;

v  mycie   zabawek, zachowanie porządku w sali;

v  sprzątanie,   pranie.

Prace na rzecz innych

(czynności usługowe)

v  samodzielne   przygotowanie upominków dla najbliższych;

v  pomoc   młodszym i słabszym kolegom;

v  prace   społeczne.

Dyżury

(czynności usługowe)

v  porządkowe   w sali zajęć;

v  zachowanie   ładu w szatni;

v  zachowanie   porządku w jadalni;

v  organizowanie   posiłków.

Źródło: Opracowanie własne na podstawie zgromadzonych materiałów.

Wymienione w tabeli dziecięce prace są podstawowymi z grupy czynności, które uzupełnione działaniami twórczymi i organizacyjnymi obejmują pełen zakres zadań, które towarzyszą człowiekowi w każdym wieku.

Spośród wszystkich rodzajów prac, wykonywanych przez dzieci w wieku przedszkolnym, najwyższą rangę społeczną spełniają te wykonywane na rzecz innych.

Najmłodsi najchętniej robią to, co staje się doceniane przez otoczenie, co dla innych stanowi wartość, sprawia radość. Taka forma pracy ma najwyższą wartość społeczną, gdyż w jej trakcie dziecko stopniowo przezwycięża egocentryczny sposób myślenia, charakterystyczny dla okresu przedszkolnego. Liczy się nie tyle produkt pracy, ile stosunki łączące jednostkę z odbiorcami wykonywanego produktu. W taki sposób dzieci przedszkolne zaczynają pojmować społeczny sens pracy. [1]

Formą indywidualnej pracy na rzecz innych są dyżury. Ten model pracy jest dla najmłodszych niezwykle odpowiedzialny, bo wiąże się z przyjęciem na siebie określonej roli.

Dyżury kształtują, jak być wytrwałym, przyuczają do wrażliwości na ocenę społeczną, zaspokajają potrzebę poparcia społecznego. Budzą również wiarę we własne siły, pogłębiają związki przynależności do grupy.

Praca dziecka w wieku przedszkolnym powinna być dostosowana do jego możliwości, dzięki temu najmłodsi polubią ją i otoczą zainteresowaniem. Muszą to być działania łatwe, które szybko przyniosą konkretny rezultat i wzmocnią poczucie własnej wartości. Niezbędna jest także organizacja pracy, jej stałość i obowiązkowość.

„Gromadzenie wiedzy o zawodach, czynnościach zawodowych, nazwach i funkcjach prostych narzędzi pracy przez dzieci w wieku przedszkolnym w polskim systemie oświaty jest dotąd mało doceniane. Świadczy o tym między innymi fakt, iż w obowiązującej obecnie podstawie programowej nie wyodrębniono tych treści w osobnym obszarze edukacyjnym. Szkoda, bo praca odgrywa istotną rolę w wielu dziedzinach wychowania przedszkolnego. Stanowi niezwykle ważne zagadnienie, również dlatego, że własna praca dziecka jest najbardziej właściwą drogą kształtowania pojęć w zakresie ludzkiej pracy, a także poprzez nią przygotowuje się dzieci do podjęcia i wykonywania obowiązków szkolnych”. [2]


[1] Z. Wiatrowski, Pedagogika…, op. cit., s. 96.

[2] B. Grzeszkiewicz, op. cit., s. 62.

Nauczyciel wychowania przedszkolnego

Od prawidłowej pracy nauczyciela wychowania przedszkolnego zależy w dużej mierze dalsze powodzenie i rozwój dziecka, ale także dobra postawa wobec szkoły i obowiązków, jakie tam na niego czekają. W późniejszej nauce, nauczyciel nie odgrywa już tak ważnej roli w rozwoju, nie staje się autorytetem, jego działania nie są wzorem do naśladowania.[1]

Niezwykle istotne dla dziecka w wieku przedszkolnym są przede wszystkim cechy osobowe pedagoga, a także kompetencje nie tylko intelektualne, ale również moralne i dydaktyczne, niezbędne do właściwego wykonywania zawodu.[2]

Z wielu badań poświęconych analizie nauczyciela wychowania przedszkolnego jawi się obraz pedagoga, jako osoby poświęcającej większość czasu na czynności zawodowe, żyjąc przy tym w ciągłym stresie. Pomimo różnych przeciwności, jakie stają na drodze potencjalnemu nauczycielowi, większość deklaruje chęć dalszego wykonywania zawodu.[3]

Dzisiejsza współczesność edukacyjna wiele różni się od tej sprzed kilkunastu lat, istnieją inne założenia edukacyjne, różne tendencje i cele. W związku z tym, inaczej należy postrzegać także nauczyciela i jego wpływ na dziecko. Mimo niewysokiego prestiżu tego zawodu, większość nauczycieli wyraża zadowolenie zawodowe, ma bowiem świadomość, że spełnia ważną rolę społeczną.

Charakteryzując postawę nauczyciela nie można pominąć kwestii związanej z jego awansem zawodowym. Na jego przebieg kariery zawodowej składa się wiele różnych aspektów. Są to przejawy nie tylko psychologiczne i indywidualne, ale także sprzyjające bądź niesprzyjające warunki środowiskowe. Jednak umiejętności, kompetencje, wykształcenie oraz odpowiedni staż zawodowy to czynniki mające decydujące znaczenie, bowiem od 5 kwietnia 2000 roku we wszystkich szkołach publicznych i placówkach, w tym w przedszkolu, nauczyciele podlegają systemowi awansu zawodowego.

Na poszczególnych szczeblach nauczyciele uzyskują kolejno tytuły:

  • nauczyciel stażysta;
  • nauczyciel kontraktowy;
  • nauczyciel mianowany;
  •  nauczyciel dyplomowany.

Istnieje również tytuł honorowego profesora oświaty, przyznawany jest on najbardziej zasłużonym nauczycielom dyplomowanym.

Nauczyciel wychowania przedszkolnego ma świadomość, że staje się odpowiedzialny za rozwój dziecka, musi więc działać tak, by w żaden sposób mu nie szkodzić, tylko wspierać i nieustannie pomagać. Pomoc ta powinna się sprowadzać przede wszystkim do odkrywania otaczającego świata i różnorodnych przejawów jego piękna.

Pedagog staje się najlepszy wtedy, gdy zweryfikuje swoje zdolności i możliwości. Cierpliwość i entuzjazm musi towarzyszyć mu przez cały jego pobyt w szkole[4].


[1] K. Żegnałek, Nauczyciel edukacji wczesnoszkolnej. „ Życie Szkoły”, 2006, nr.3, s. 132.

[2] tamże, s. 133.

[3] D. Papis, U. Strzelczyń-Raduli, Nauczyciel w świetle badań. „Edukacja i Dialog”, 1996, nr 1, s. 42.

[4] J. Oniszko, O awansie zawodowym nauczyciela. „Lider”, 2007r., nr 3, s. 30.

Praca nauczyciela

E. Siemiak – Tylikowska i H. Kwiatkowska uważają, że zjawiska i warunki, które towarzyszą pracy nauczycielskiej w programach reformacyjnych systemów edukacji to:

–         konieczność poznania teraźniejszości i patrzenia w przyszłość,

–         przewidywanie i ancypowanie zmian społecznych i ekonomicznych, w tym polityki zatrudnienia,

–         nowe wymogi rozwijania nowoczesnych i efektywnych form, metod i środków pracy dydaktyczno- wychowawczej,

–         nowa świadomość w środowisku nauczycielskim polegająca na tym, że ich zadaniem jest nie tylko przekazywanie wiedzy i jej kształtowanie osobowości wychowanków oraz ich stosunku do przeszłości, teraźniejszości , a w szczególności do zmian w trudno przewidywanej przeszłości. ( E. Siemiak – Tylikowska, H. Kwiatkowska,1998, s. 257 ).

Zasadnicze hasło współczesnej edukacji to: rozumieć świat – kierować sobą.

Znajduje się w niej ogromny obszar praw i powinności nauczycielskich oraz wszystkich podmiotów edukacji. Aby dobrze kształcić młodzież nauczyciel musi patrzeć w przyszłość.

Jednym z najważniejszych zadań współczesnych nauczycieli jest wychowanie uczniów na obywateli z Europy. W szkole uczniowie mają uczyć się koniecznych form współżycia społecznego, rozwijać w sobie umiejętności myślenia i działania. W świetle tych potrzeb nauczyciele powinni być wychowawcami, przekazicielami kultury, norm i wartości, organizatorami czasu wolnego, animatorami, opiekunami doradcami i przywódcami.

            Według M. J. Szymańskiego do głównych kierunków przemian edukacyjnych, zaliczamy trzy wielkie procesy dokonujące się we wszystkich prawie krajach, a zwłaszcza w krajach wysoko rozwiniętych. Są to: upowszechnienie kształcenia szkolnego, tzw. edukacji nieformalnej, realizacji kolejnych etapów demokratyzacji oświaty oraz wielostronne przeobrażenia szkoły, mające na celu podniesienie jego efektywności. ( M. J. Szymański, 1998, s. 13 )

Okres przedszkolny

Pod koniec okresu przedszkolnego występuje u dzieci pewna tendencja do większej niż uprzednio równowagi emocjonalnej, ale uczuciowy stosunek do świata ciągle dominuje nad stosunkiem intelektualnym. Owa uczuciowość dziecka jest cechą w pierwszym stopniu sprzyjającą rozwojowi społeczno-moralnemu, jak i rozwój ten utrudniającą. Duża wrażliwość emocjonalna sprawia, że wychowanie społeczno-moralne odnoszące się przede wszystkim do sfery uczuć i woli odgrywa w okresie przedszkolnym szczególnie znaczącą rolę. Równocześnie jednak, jak stwierdza K. Kotłowski, metody oddziaływania w tej dziedzinie „są piętą Achillesową współczesnej teorii wychowania.”[1]

Wychowanie moralne to oddziaływanie na osobowość dziecka w celu zaznajomienia go z obowiązującymi w społeczeństwie normami postępowania, wpojenia przeświadczenia o ich słuszności oraz skłonienia do postępowania według tych poznanych i przyjętych norm. Treść moralności, którą mamy wpoić dzieciom nie sprowadza się do tradycyjnej moralności „dobrego zachowania się” i życzliwości.

Zadaniem rodziców jest „umieszczenie” w osobowości dziecka takich cech i wartości, jak: sprawiedliwość społeczna, wrażliwość na krzywdę, umiłowanie ojczyzny, uczucie internacjonalizmu, szacunek do pracy, troska o mienie ogółu, osobiste zaangażowanie w życie społeczne. Rodzice powinni uświadomić sobie, jak ważne są to składniki osobowości ludzkiej. Dopiero, gdy wszystkie te wartości i dążenia kierują postępowaniem człowieka, można stwierdzić, iż jest on jednostką w pełni moralną.


[1] K. Kotłowski „ Aksjologiczne podstawy teorii wychowania moralnego.” Wrocław 1976 Ossolineum s. 153

Previous Older Entries