Rozwój motoryczny dziecka w literaturze przedmiotu

W świetle badań literatury możemy znaleźć wiele definicji wyjaśniających interesujące mnie zagadnienie, jakim jest rozwój. Według R.Przewędy „rozwój fizyczny jest to ciąg konsekwentnych przemian w życiu osobniczym, które dążą od prostej konstrukcji komórkowej do wykształcenia złożonego organizmu człowieka” . Bardzo podobną definicję podaje również J.Bogdanowicz, który dodaje jeszcze, że „ukształtowany w toku dojrzewania organizm, jest doskonałym i precyzyjnym tworem” . Z.Bartkowiak określa rozwój jako proces długotrwały, który przebiega skokowo oraz nierównomiernie. Zdaniem autora to skomplikowany łańcuch przemian, który prowadzi do ukształtowania tworu precyzyjnego oraz złożonego, jakim jest dojrzały i doskonały ustrój ludzki[1] [2] [3].A. Malinowski postrzega zagadnienie, jako całokształt procesów biologicznych, wyłączaj ąc jednocześnie sferę osobowości ludzkiej[4], natomiast moim zdaniem najbardziej trafnym określeniem posłużyła się R. Kurniewicz – Witczakowa, która przez rozwój fizyczny rozumie „Całokształt procesów biologicznych, biochemicznych i biofizycznych zachodzących w organizmie człowieka- od zapłodnienia do śmierci. Procesy te warunkują rozrastanie się i dojrzewanie organizmu. Zmiany, które obserwujemy u człowieka, są przejawem tych procesów. Następują one po sobie w określonej kolejności, kierunku i są nieodwracalne”[5].

W rozwoju żywych organizmów, możemy wyodrębnić dwie kategorie zjawisk: rozwój filogenetyczny (rodowy) oraz ontogenetyczny (osobniczy).Ontogeneza jest to łańcuch następuj ących po sobie procesów, które uwarunkowane są czynnikami genetycznymi oraz środowiskowymi i prowadzą do ukształtowania się osobników zdolnych do życia w danych warunkach, jak i do przedłużenia gatunku. Rozwój osobniczy jest przykładem przystosowania się do różnorodnych warunków środowiska, oraz ich zmian, a zdolność ta decyduje o tym, że nie tylko upływ czasu, ale i zmiany w środowisku otaczającym człowieka, wywierają zdecydowany wpływ na jego właściwości funkcjonalne oraz budowę organizmu.

Pisząc o rozwoju, należy wspomnieć o jego aspektach, które dzielimy na:

  1. jakościowe, czyli:
  • Rozrost- polega na zwiększeniu się liczby i masy komórek,
  • Różnicowanie- polega na doskonaleniu struktury (cyto-, histo- i ontogeneza),
  • Dojrzewanie- polega na doskonaleniu funkcji narządów i układów,
  1. ilościowe, czyli:
  • Kinetyka rozwoju- informuje nas o przebiegu wzrastania w określonym czasie. Inaczej jest to stopień rozwoju danej cechy w jednostce czasu,
  • Tempo rozwoju- jest wielkością zmian badanych cech przypadających na jednostkę czasu,
  • Rytmiczność rozwoju- to różne tempo rozwoju w poszczególnych fazach ontogenezy,

Natomiast ze względu na charakter przemian biochemicznych, dzielimy go na fazy:

  1. anaplasis (ewolucji)- jest to okres, który ze względu na temat mojej pracy, będzie mnie najbardziej interesował. Polega na rozwoju progresywnym, który trwa od zapłodnienia do wieku dorosłego. Występuje tu przewaga procesów anabolicznych, przyswajania przez plazmę komórek związków chemicznych, pochodzących z pobieranego pokarmu oraz wdychanego tlenu. Prowadzi do zwiększenia liczby i wielkości komórek oraz do wzrastania i różnicowania się struktury.
  2. metaplasis (transwolucji)- jest to okres stabilizacji, trwający od okresu dorosłego do dojrzałego. Następuje tu stan równowagi morfologicznej (nasilenie procesów anabolicznych oraz katabolicznych jest jednakowe).
  3. kataplasis (inwolucji)- jest to okres rozwoju regresywnego w wieku starości. Następuje tu nasilenie procesów katabolicznych, które przeważaj ą nad anabolicznymi, co w konsekwencji prowadzi do śmierci organizmu.

Jak wspominałam wcześniej rozwój uwarunkowany jest pewnymi czynnikami które można podzielić na kilka grup: [6]

  1. Czynniki endogenne, wrodzone, do których zaliczają się:
  2. uwarunkowania genetyczne: należy przez nie rozumieć czynniki wiążące się z genotypem jednostki. Badania wielu naukowców w dziedzinie genetyki doprowadziły do wykrycia podstawowych praw dziedziczności w świecie fauny, flory oraz interesującego mnie obiektu badawczego, jakim jest człowiek. Związki między genotypem a zachowaniem się jednostki są bardzo złożone. Wyniki wielu badań empirycznych wskazuj ą, że uwarunkowania genetyczne wypływaj ą na pewne czynniki i warunki rozwoju człowieka. Nazywane są determinantami, gdyż z góry i nieodwracalnie określają biochemiczne normy reakcji organizmu, a tym samym przebieg rozwoju organizmu w określonych warunkach, od momentu zapłodnienia.[7] [8] Jest to zespół odziedziczonych po matce i ojcu cech, które wyznaczaj ą rozwój osobniczy. Decydują one o niezmiennych właściwościach gatunku oraz o pewnych cechach jakościowych jednostki. Kod genetyczny, który przekazują dziecku rodzice, tzw. genotyp odpowiada za funkcjonowanie organizmu na wielu jego poziomach. Decyduje o wszystkich strukturach i funkcjach, kolorze włosów, skóry, oczy, jego płci, szybkości zmian i poziomie przemiany materii, właściwościach fizycznych i psychicznych. Czasami w materiale genetycznym mogą pojawić się wady, które wykraczaj ą poza właściwy dla gatunku zakres zmienności i powoduj ą pewne anomalie w działaniu organizmu oraz jego budowie. Prowadzą do zahamowania bądź opóźnienia rozwoju, chorób genetycznych oraz innych defektów, które nie pozwalają w pełni ukształtować się młodemu człowiekowi.
  3. czynniki paragenetyczne i niegenetyczne: należą one do wrodzonych przyczyn, wpływających na proces rozwoju osobniczego, jednak nie polegaj ą na dziedziczeniu kodu genetycznego po rodzicach. Określane są jako wpływ pewnych czynników związanych z genami matki na płód dziecka. Możemy tu zaliczyć przemianę materii środowiska wewnętrznego, która jest wspólna dla płodu i matki, kolejność ciąży, stopień pokrewieństwa rodziców oraz ich wiek. Wiele badań dowodzi, że te, wydawałoby się, mało istotne czynniki, maj ą w rzeczywistości duży wpływ na jakość rozwoju fizycznego organizmu w całym przebiegu ontogenezy. Tę grupę czynników nazwano stymulatorami i regulatorami.[9] To czynniki współdziałające, które względem organizmu płodu są zewnętrzne, natomiast wewnętrzne w stosunku do organizmu matki. Należy jednak zauważyć, że łożysko jest również narządem matki a płód wraz z nim stanową jednostkę biologiczną. Istnieje więc możliwość pojmowania tej grupy czynników, jako specyficznych czynników endogennych pośrednich. Grupa ta dotyczy głownie wpływów, jakim podlega zarodek oraz płód. Jednak efekty tych wpływów zauważamy również po urodzeniu dziecka. Niekiedy rzutuj ą one na cały dalszy jego rozwój. Wynika z tego, że matka bardziej wpływa na rozwój dziecka, niż ojciec, gdyż związane jest to z dziedziczeniem cytoplazmatycznym. Dlatego też kobieta w ciąży powinna prowadzić odpowiedni tryb życia.

[1]  Przewęda R., Rozwój somatyczny i motoryczny, Wyd. II WSiP Warszawa 1981.

[2]  Bogdanowicz J., Rozwój fizyczny dziecka, PWZL Warszawa 1957.

[3]  Bartkowiak Z., Biomedyczne podstawy rozwoju i wychowania, WSiP Warszawa 1983.

[4]  Malinowski A., Dziecko poznańskie. Seria: antropologia nr 3, UAM Poznań 1976.

[5]  Kurniewicz – Witczakowa R., Dziecko w wieku przedszkolnym, PZWL Warszawa 1978, s. 11

[6]   Bielski J., Metodyka wychowania fizycznego i zdrowotnego, Oficyna Wydawnicza Impuls Kraków 2005, s. 75.

[7]  Przetacznik-Gierowska M., Makiełło-Jarża G., Psychologia rozwojowa i wychowawcza wieku dziecięcego, WSiP Warszawa 1985, s.55-57.

[8]  Wolański N., Rozwój biologiczny człowieka, PWN Warszawa 1983, s. 35-187.

[9]   Przewęda R., Rozwój somatyczny i motoryczny, PZWS Warszawa 1973, s. 15.

Reklamy

Rola małżeństwa i rodziny

Rodzina nadaje niepowtarzalność jednostce. Matka i ojciec odgrywają określone role. Dziecko poprzez obserwacje rodziców i ich naśladowanie uczyć się będzie postaw społecznych, zawodowych. Główne zadanie matki – budzenie i umożliwianie miłości[1]. Jak mówi E. Fromm „matka kocha swoje dziecko po prostu za to, że jest”[2]. Matka pełniąc swoją rolę realizuje się wraz ze swoimi dziećmi. Natomiast ojciec stanowi dla dziecka według E. Fromma świat myśli, podróży, przygody, porządku. „Jest tym, kto uczy dziecko, kto wskazuje mu drogę w świat”[3]. Ojciec jest autorytetem, musi nad nim pracować, żeby go nie stracić. Rola dziecka jest również uwarunkowana kulturowo.[4]

Adler mówił, że rola dziecka zależy od pozycji, jaką zajmuje. Pozycję wyznacza kolejność urodzenia, a także jego płeć.

Czynniki stanowiące powodzenie małżeństwa oraz rodziny i spełnienie przez nią zadań w sposób optymalny, to między innymi struktura rodziny, czyli kolejność urodzenia lub obecność obojga rodziców, jakość zaspokajania potrzeb, wypełnianie ról rodzicielskich, warunki bytowe rodziny, rodzaj wykonywanej pracy, rodzaj norm, system wartości, styl komunikacji oraz jakość zaspokajania potrzeb[5].

W życiu rodzinnym możemy się przekonać o bardzo różnych dążeniach. Mężczyzna w silny sposób wiąże swoje zadania ze zdarzeniami zawodowymi. Natomiast większość kobiet rezygnuje z „kariery” zawodowej na rzecz prowadzenia domu, kiedy to porzuca na rzecz obowiązków macierzyńskich pracę zawodową.

Socjologowie rodziny potwierdzają, że współcześnie człowiek czuje silniejsze tendencje do zakładania rodziny, jak również i do rychłego jej rozwiązywania. Człowiek znajduje się pod ogromną presją, szybką chęcią zdobywania dóbr materialnych. Zatracają się więzi międzyludzkie, mniejsze znaczenie mają wartości. Zauważa się większe poczucie osamotnienia wśród ludzi. „Odtrutkę na te zjawiska można znaleźć bądź w różnych formach ucieczki od społeczeństwa, bądź też w identyfikacji z małymi grupami”[7]. W tym kontekście można wyróżnić kilka cech rodziny. Rodzina jako pierwotna i podstawowa instytucja społeczna, stanowi uniwersalną formę życia w wymiarze całej ludzkości. Społeczna misja rodziny wyraża się, w zapewnieniu trwałości gatunku. Kolejna cecha rodziny to, jedność i wspólnota, jej wyrażeniem staje określona struktura i wzajemne relacje[8].

[1] M. Braun-Gałkowska, Psychologia domowa. Małżeństwo – dzieci – rodzina, Olsztyn 1987

[2] E. Fromm, O sztuce miłości, Warszawa 1971, s.53.

[3] Tamże s 62-65.

[4] Tamże.

[5] M. Przetacznik-Gierowska, Z. Włodarski, Psychologia Wychowawcza t2, Warszawa 1998.

[7] tamże

[8] tamże

Pojęcie muzykoterapii

Zjawisko leczniczego oddziaływania muzyki na człowieka znane jest od najdawniejszych czasów. Muzyka jest skutecznym środkiem niewerbalnej psychoterapii, służącym do aktywizacji bądź też relaksacji człowieka, leczenia wielu chorób psychicznych. Jej zdolność do wnikania w najgłębsze warstwy osobowości człowieka, wywoływania silnych wzruszeń, rozwija sferę przeżyć emocjonalnych, pobudza określone funkcje psychofizyczne. Rytm, melodia, jak również poszczególne dźwięki wpływają na uczucia, poziom hormonów stresowych, ciśnienie krwi, oddech, pracę serca. Muzyka może działać uspakajająco, pobudzająco, wzbudzać rozmaite emocje, łagodzić ból, uczucie lęku, być źródłem przyjemności, czymś w rodzaju oczyszczenia (katharsis), sposobem na odizolowanie się od świata zewnętrznego barierą dźwięku.

Zainteresowanie współczesnych badaczy muzykoterapią wynika z faktu, iż muzyka jest traktowana jako uniwersalny środek leczniczy, który może być stosowany zarówno w celach profilaktycznych, leczniczych, jak również rehabilitacyjnych, nie powodując przy tym skutków ubocznych. „Zwrócenie się w stronę sztuki, a w szczególności kontakt z muzyką może zaspokoić rodzącą się tęsknotę ze innym światem, pełnym marzeń, uczuć i przeżyć, zwiększając wrażliwość emocjonalną oraz ułatwiając zmianę postaw i zachowania”[1].

Muzykoterapia jest jedną z najbardziej dynamicznie rozwijających się dziedzin naukowych. Jest wykorzystywana nie tylko jako element pomocniczy w psychoterapii, ale przede wszystkim w działaniach psychohigienicznych, profilaktycznych i edukacyjnych. Współczesna muzykoterapia jest nie tylko „narzędziem (medium) leczenia, lecz także źródłem wiedzy o pacjencie. […] Jest zastosowaniem muzyki w celach diagnostycznych i terapeutycznych, opartym na interdyscyplinarnych założeniach, we wszystkich zakresach: medycyny, psychoterapii, rehabilitacji i pedagogiki specjalnej”[2].

Początki nowoczesnej muzykoterapii datuje się na okres między pierwszą a drugą wojną światową. W Stanach Zjednoczonych oraz w Wielkiej Brytanii zaczęto prowadzić obserwacje nad efektami słuchania muzyki przez przebywających na rehabilitacji weteranów wojennych. Podjęto wówczas pierwsze próby uporządkowania rodzajów stosowanej muzyki oraz zanalizowania indywidualnych potrzeb pacjentów, jakie są przez muzykę zaspakajane. Na początku dążono do wykrycia muzyki uniwersalnej, konkretnych utworów muzycznych, jakie będą pomocne w leczeniu określonych chorób. Jednak zorientowano się, iż najważniejsze są indywidualne reakcje człowieka na muzykę[3].

Termin muzykoterapia wprowadzono do światowej terminologii około roku 1950. Pochodzi on od słowa „muzyka” – musica (łac.), mousike (gr.) – oznaczającego „sztukę, zwłaszcza śpiewu i gry na instrumentach” oraz od słowa „terapia” – therapeuein (gr.), które w szerszym kontekście oznacza leczenie”[4] [5]. Rozpowszechnienie terminu muzykoterapii wiązało się z powstaniem nowej metody terapeutycznej, mającej dość ściśle określone założenia teoretyczne oraz szereg efektywnych i sprawdzonych w toku postępowania praktycznego metod oddziaływania. „Jako połączenie muzyki i terapii muzykoterapia jest jednocześnie sztuką, nauką oraz procesem interpersonalnym. Różnorodne rodzaje doświadczeń muzycznych umożliwiają pacjentom przeżywanie wieloznacznych doznań zarówno subiektywnych, jak i międzyludzkich. Dotyczą one takich aspektów, jak: bycie z samym sobą, bycie z innymi, bycie z przedmiotem. Ponadto działania oparte na muzyce pobudzają pacjentów do aktywnego uczestnictwa w takich zajęciach, które umożliwiają im nabycie nowych doświadczeń o charakterze fizycznym, emocjonalnym, zachowawczym, komunikacyjnym, intelektualnym, twórczym, a także duchowym”[6].

Muzykoterapia jest to „świadomie zaplanowany i systematycznie prowadzony proces relacyjny między pacjentem lub grupą terapeutyczną (w przypadku muzykoterapii grupowej) a terapeutą, w którym używana jest muzyka i jej elementy (np. dźwięk i jego wibracja, rytm, melodyka, harmonia) w celu komunikowania się, emocjonalnej ekspresji siebie oraz budowania silnego poczucia tożsamości”[7]. Jest formą psychoterapii wykorzystującą muzykę oraz jej elementy jako środki stymulacji, strukturyzacji, ekspresji emocjonalnej jak również komunikacji niewerbalnej w procesie diagnozy, leczenia oraz rozwoju osobowości człowieka. Jest celowym stosowaniem muzyki, „w którym terapeuta wychodzi od aktualnego psychicznego stanu pacjenta i wybiera rodzaj muzyki odpowiadający temu stanowi. Następnie muzyka zostaje zmieniana, aby prowadzić emocje w pożądanym przez terapeutę kierunku”[8].

Z kolei według definicji Światowej Federacji Muzykoterapii „muzykoterapia jest wykorzystaniem muzyki i/lub jej elementów (dźwięk, rytm, melodia i harmonia) przez muzykoterapeutę i pacjenta/klienta lub grupę w procesie zaprojektowanym dla i/lub ułatwienia komunikacji, uczenia się, mobilizacji, ekspresji, koncentracji fizycznej, emocjonalnej, intelektualnej i poznawczej w celu rozwoju wewnętrznego potencjału oraz rozwoju lub odbudowy funkcji jednostki tak, by mogła ona osiągnąć lepszą integrację, a w konsekwencji lepszą jakość życia”[9].

Muzykoterapia pełni określone funkcje, a mianowicie: wychowawczą (polegającą na stwarzaniu sytuacji wychowawczych godnych do naśladowania), rozwojową (wspieranie indywidualnego rozwoju jednostki), poznawczo – stymulacyjną (dostarczanie informacji, mobilizacja do aktywności poznawczej), kreatywną (rozwijanie potencjału twórczego), psychoterapeutyczną (obniżanie uczucia lęku i niepokoju, pomoc w kształtowaniu samoakceptacji), integracyjną (pacjent uczy się nawiązywać oraz podtrzymywać kontakty międzyludzkie), fizjoterapeutyczną (czyli usprawnianie utraconych funkcji psychomotorycznych), readaptacyjną (oznaczającą pomoc osobie w przygotowaniu się do opuszczenia placówki leczniczej, rehabilitacyjnej) jak również funkcję adaptacyjną, polegającą na przygotowaniu dziecka do życia i funkcjonowania w placówce leczniczej, rewalidacyjnej, szkolnej[10].

Zdaniem Tadeusza Natansona „muzykoterapia jest metodą postępowania, wielostronnie wykorzystującą wieloraki wpływ muzyki na psychosomatyczny ustrój człowieka”[11]. Za punkt wyjścia w tej definicji przyjął on psychosomatyczną jedność człowieka, więc terapeutyczne i profilaktyczne oddziaływanie muzykoterapii na jednostkę. Oznacza to, iż określone doznania emocjonalne, płynące z biernego bądź też czynnego kontaktu z muzyką, wywołują pewne reakcje emocjonalne, którym towarzyszą zachodzące w organizmie przemiany biochemiczne, jak również reakcje wegetatywne. Muzyka jest zjawiskiem fizykalnym (określonym zbiorem drgań) wpływającym na człowieka poprzez powodowanie reakcji fizycznych oraz towarzyszących im reakcji psychicznych. Natanson zwraca również uwagę na aspekt muzykalności, dotyczącej szerokiego rozumienia zdolności bądź też umiejętności muzycznych pacjenta. Według niego stopień muzykalności jest konieczny dla wyboru optymalnych zasad praktycznego postępowania z pacjentem, jak również decyduje o tym, czy stosowanie tego typu terapii ma jakikolwiek sens.

Natanson po dokonaniu syntezy stanowisk różnych autorów podaje dla muzykoterapii grupy celów psycho- oraz pozapsychoterapeutycznych. Zalicza do nich:

  • „wzbudzanie pożądanych emocji (uczuć, stanów afektywnych, nastrojów) oraz sterowanie nimi,
  • wzbudzanie gotowości do kontaktu oraz inspirowanie i odpowiednio ukierunkowane rozwijanie prawidłowej międzyludzkiej komunikacji,
  • wzbogacanie osobowości pacjenta, głównie poprzez doznania estetyczne, wyrabianie w nim postawy twórczej, pomnażanie zasobu jego doświadczeń emocjonalnych i intelektualnych,
  • wpływanie na stan pobudzenia psychomotorycznego oraz napięcia emocjonalnego i mięśniowego,
  • ogólne korzystne wpływanie na stan psychofizycznego samopoczucia,
  • wzbogacenie oraz wspomaganie metod diagnostycznych,
  • wzbudzanie określonych reakcji fizjologicznych (przede wszystkim wegetatywnych) oraz wpływanie na przemiany biochemiczne zachodzące w ustroju”[12].

Zajęcia muzykoterapeutyczne zawierają w sobie cel leczniczy, który dąży do korekcji zaburzonych funkcji, stymulacji psychomotorycznej, usunięcia napięć psychofizycznych oraz dostarczenia pozytywnych doświadczeń społecznych. Badania potwierdzają, iż po 10 minutach słuchania odpowiednio dobranej muzyki, działającej w sposób terapeutyczny, u większości osób mija zmęczenie, oddech staje się wolniejszy, zwalnia się praca serca. Oddziaływanie terapeutyczne obejmuje cały organizm psychofizyczny, ze szczególnym zwróceniem uwagi na sferę zachodzących procesów takich jak: emocje, dążenia, oczekiwania oraz marzenia. Ich rezultatem jest poprawa samopoczucia, nastroju, usunięcie lęków, pobudzenie wyobraźni, pomaga w regeneracji.

Natura muzyki, tworzące ją elementy, takiej jak rytm, metrum, tempo, dynamika, melodia, artykulacja, harmonia, jej nastrój, treść zawarta w pieśniach, zdolne są do wywołania stymulacji sensorycznej, emocjonalnej, motorycznej, psychofizjologicznej, a tym samym do osiągania efektów leczniczych oraz wychowawczych. Muzykoterapia realizując swoje własne cele oraz uzupełniając lub wzmacniając cele postawione przez pedagogikę specjalną, może również przyczyniać się do: polepszenia umiejętności komunikacyjnych i interakcji z grupą, zredukowania zachowań niepożądanych (m.in. nadpobudliwości, agresji, kompulsywności, stereotypizacji), doskonalenia mowy, słuchu, dotyku, kinestetyki, wzroku, doskonalenia autoorientacji i orientacji w przestrzeni, zwiększenia niezależności i autonomii, poprawy samooceny oraz akceptacji samego siebie, jak również kształtowania własnej tożsamości i świadomości swojego ciała.

Muzyka wspomaga proces leczenia, ponieważ posiada możliwość pobudzania oraz uaktywniania tych funkcji, które wydają się być niedostępne dla innych bodźców. Efektem końcowym terapii jest m.in. poprawa samopoczucia, nastroju, usunięcie lęku, napięć psychofizycznych czy też pobudzenie wyobraźni. Dodatkowo należy podkreślić, że specyfika muzykoterapii wymaga od terapeuty zarówno odpowiedniego przygotowania muzycznego, psychologicznego i pedagogicznego, jak również ogromnej elastyczności, wręcz pasji w odnajdywaniu drogi do pacjenta.

[1]   K. Lewandowska, Muzykoterapia dziecięca, Gdańsk 2001, Wyd. OPTIMA s.c., s. 43.

[2]   E. Galińska,Muzykoterapia…, dz. cyt., s. 537.

[3]   Por. W. Szulc, Muzykoterapia jako przedmiot badań i edukacji, Wyd. Uniwersytetu Marii Curie – Skłodowskiej, Lublin 2005, s. 27.

[4]   Słownik wyrazów obcych, pod red. E. Sobol, Warszawa 1995, Wyd. PWN, s. 752.

[5]   Z. Abramowiczówna, Słownik grecko – polski, Warszawa 1958, Państwowe Wyd. Naukowe, s. 453.

[6]   M. Kronenberger, Muzykoterapia: podstawy teoretyczne…, dz. cyt., s. 16.

[7]   E. Galińska, Muzykoterapia…, dz. cyt., s. 536.

[8]   M. Szymczyk, Arteterapia [w:] „Wychowawca” Nr 4, 2007, s. 22.

[9]   W. Szulc, Muzykoterapia jako przedmiot…, dz. cyt., s. 16.

[10]   Por. M. Kamper – Kubańska, Muzyka jako środek oddziaływania terapeutycznego [w:] Teraźniejszość i przyszłość osób niepełnosprawnych w kontekście społecznych zmian, red. nauk. G. Mikołajewska, B. Olszak – Krzyżanowska, Kraków 2008, Oficyna Wyd. „Impuls”, s. 321-322.

[11] T. Natanson, Wstęp. , dz. cyt., s. 51.

[12]  T. Natanson, Programowanie muzyki terapeutycznej: zarys podstaw teoretycznych, Wrocław 1992, Akademia Muzyczna im. Karola Lipińskiego we Wrocławiu, s. 50-51.

Wybrane rodzaje dysfunkcji rodziny i ich znaczenie

z pracy licencjackiej

W literaturze wskazywanych jest wiele sposobów klasyfikacji dysfunkcji rodziny. Do najczęściej opisywanej zaliczyć można klasyfikację według negatywnych zjawisk związanych z życiem całej rodziny. Wyróżnia się zjawiska kryzysowe jak na przykład bezrobocie czy bezdomność. Autorzy zwracają uwagę na zagrożenia dla otoczenia przyrodniczego człowieka takie jak postępujące zmiany klimatu, katastrofy ekologiczne czy klęski żywiołowe, które dezorganizują życie jednostki a w konsekwencji także rodziny w sposób krótko lub długotrwały.[1]

Istotnym aspektem jest zjawisko zagrożenia bezpieczeństwa (zdrowia i życia) jednostki, a co za tym idzie również rodziny. Do takich zjawisk zalicza się na przykład: „wczesną aktywność seksualną nastolatków, prostytucję, aborcje, porzucanie dzieci, działalność sekt, pogorszenie warunków życia i bezpieczeństwa ekonomicznego, przewlekłą chorobę jednego z członków rodziny, agresję i przemoc (psychiczną, fizyczną, seksualną), dzieciobójstwo, przestępczość młodzieży i dorosłych (np. gwałty, kradzieże, rozboje, zabójstwa), działalność gangów, mafii, terroryzm, epidemie, tzw. choroby XX wieku (np. AIDS), śmierć w rodzinie (nagła, tragiczna)”.[2]

Inną grupę stanowią rodzaje zachowań występujące na podłożu psychospołecznym jak na przykład zaburzenia psychiczne czy nerwice. Do tej grupy zaliczyć należy dewiacje seksualne.

Ostatnim rodzajem dysfunkcji są konflikty o różnym charakterze, zakresie i rozmiarach, zdrady małżeńskie, życie w konkubinacie, pracoholizm, sieroctwo społeczne itp. Biorąc pod uwagę wyłączenie się rodziców z procesu wychowania należy stwierdzić, iż taka postawa niesie za sobą bardzo negatywne skutki. Częściej dotyczy ojców niż matek. Powodem, dla których ojcowie nie radzą sobie z połączeniem obowiązków rodzinnych, wychowawczych i zawodowych jest przywiązywanie większej uwagi do problemów natury emocjonalnej na przykład przytłoczenie karierą zawodową czy konfliktami z żoną a skończywszy na nieumiejętności postępowania z dziećmi.[3].

W dzisiejszej kulturze daje się zauważyć cykl, który powiela z pokolenia na pokolenie te same błędy i prowadzi do dysfunkcyjności rodziny. Polega on na tym, że dominujące kobiety związują się z biernymi mężczyznami i ich małżeństwa dają z kolei dominujące córki i biernych synów. Według wielu autorów to zjawisko uważane jest za przyczynę tak zwanego „kryzysu ojcostwa”.[4] Nieobecność ojca w procesie wychowania niesie za sobą wiele negatywnych skutków. Do najważniejszych należy zaliczyć: „niską samoocenę dzieci, słaba motywacja do nauki, duża podatność na wpływ grupy rówieśniczej” oraz rozwój przestępczości wśród nieletnich.

Podstawowa specyfika rodziny alkoholowej polega na tym, że osobą uzależnioną jest z reguły człowiek dorosły, a substancją uzależniającą – alkohol. Stawanie się rodziną alkoholową, jak pisze Z. Gaś, to proces, w trakcie którego do rodziny zostaje wprowadzony alkohol, a więc w wyniku którego używanie alkoholu przez jedną lub więcej osób staje się podstawową zasadą organizującą i kształtującą życie rodziny. W efekcie któregoś dnia rodzina zauważa, że całe jej życie koncentruje się wokół alkoholu.

Alkoholizm jest chorobą rodzinną. Żaden z członków rodziny nie może być zrozumiany w odłączeniu od innych członków systemu rodzinnego. Specjaliści nie dowiedzą się, co się dzieje z dzieckiem, jeśli nie zrozumieją wewnętrznych współzależności w całym układzie rodzinnym.

[1] M. Komorowska-Pudło, Zagrożenia życia rodziny-wybrane obszary jej wspomagania,………… s. 315-337

[2] Tamże. S. 330

[3] M Komorowska-Pudło s. 340.

[4] tamże

Czynniki egzogenne, czyli modyfikatory rozwoju dzieci

z pracy magisterskiej

Są to czynniki, które zmuszają osobnika do ciągłego przystosowywania się do zmieniających się warunków zewnętrznych. Oddziaływają różnorodnymi bodźcami i burzą równowagę fizjologiczną organizmu, modyfikując tym samym jego rozwój (stąd modyfikatory). Podczas oddziaływania tego typu czynników, dochodzi do kształtowania się fenotypu, czyli zespołu cech osobnika, powstałych w wyniku reagowania właściwości dziedzicznych (genotypu) na zmiany środowiska zewnętrznego.[1] [2] [3] Dzielimy je na:

  1. biogeograficzne, które posiadaj ąc naturę organiczno-biologiczną i nazwane są modyfikatorami naturalnymi . Należą do nich ukształtowanie terenu, klimat: temperatura, nasłonecznienie, pole elektromagnetyczne, ruchy powietrza. wilgotność, ciśnienie, fauna i flora (mikroflora- bakterie i wirusy), zasoby mineralne i wodne wraz z mikroelementami znajdującymi się w glebie oraz w wodzie .
  2. społeczno-ekonomiczne , które nazwane są modyfikatorami kulturowymi[4]. Możemy do nich zaliczyć warunki materialne oraz składniki środowiska lokalnego, jak: gęstość zaludnienia, stan higieny osobistej, warunki mieszkaniowe i komunikacyjne, rodzaj osiedli, zróżnicowanie zawodowe, poziom szkolnictwa w danym regionie i w miejscu zamieszkania dziecka, wykształcenie rodziców, itp. W okresie dzieciństwa i młodości otoczenie, w którym dziecko się znajduję, często staje się jego środowiskiem wychowawczym. W pewnych sytuacjach możemy zaobserwować niekorzystnie wpływy tego środowiska na rozwój człowieka. Może on zostać ograniczony, a nawet hamowany. Jeśli małe dziecko żyje w warunkach, które uniemożliwiają mu wystarczająco częste i bliskie kontakty społeczne i uczuciowe z osobami dorosłymi, zwłaszcza rodzicami, poznaje ono tylko małą część otaczającego go świata. Jego środowisko staje się wtedy monotonne i ubogie. Takie dziecko ma niewielkie szanse przyswajania ogólnego dorobku kulturowego i najprostszej choćby wiedzy o świecie.[5]
  3. kulturowe, do których zaliczamy tryb życia. Wyróżniamy tu obciążenie fizyczne oraz psychiczne w trakcie całego dnia, rozkład codziennych zajęć, aktywność sportową, rekreację, używki, tradycje związane z kulturą danego społeczeństwa oraz charakter odpoczynku, jak i sen.

Wzajemna zależność wszystkich czynników (egzogennych i endogennych), polega na tym, że pierwsze z nich, zewnątrzpochodne, wpływają modyfikująco na przebieg rozwoju fizycznego, który jest zdeterminowany drugimi, wewnątrzpochodnymi. Te zaś decydują o możliwościach adaptacji organizmu do warunków świata zewnętrznego.[6]

U podstawy rozwoju aktywności ruchowej człowieka leży zarówno rozwój funkcjonalnych, strukturalnych oraz psychicznych właściwości organizmu, jak i postaw społecznych kształtowanych w procesie ontogenezy. Możemy zauważyć tu sprzężenie zwrotne, gdyż aktywność ruchowa, do której zaliczamy pracę, czynności samoobsługowe, trening sportowy, uczestnictwo w różnorodnych formach rekreacji oraz aktywne spędzenie czasu wolnego, wpływaj ą stymulująco na rozwój całego organizmu.

[1]   Przewęda R., Rozwój …op.cit., s. 15.

[2]   Wolański N., Rozwój biologiczny człowieka, PWN Warszawa 1983, s. 60-61.

[3]   Przetacznik-Gierowska M., Makiełło-Jarża G., Psychologia rozwojowa i wychowawcza wieku dziecięcego, WSiP Warszawa 1985, s. 60.

[4]   Wolański N., Rozwój biologiczny człowieka, PWN Warszawa 1983, s. 60-61.

[5]   Przetacznik-Gierowska M., Makiełło-Jarża G., Psychologia rozwojowa i wychowawcza wieku dziecięcego, WSiP Warszawa 1985, s. 60-61.

[6]   Przewęda R., Rozwój somatyczny i motoryczny, PZWS Warszawa 1973, s. 15-16.

Efektywność metod aktywizujących

M. Tyszkowa twierdzi, że „Aktywność jest podstawową właściwością istot żywych, sposobem ich istnienia.”[1] Podstawową formą aktywności dziecka w wieku przedszkolnym jest zabawa. Dzięki zabawie dziecko poznaje świat i siebie oraz zdobywa doświadczenie a przez to uczy się. K. Pankowska pisze, że „Mały człowiek zdobywa wiedzę o świecie przede wszystkim przez doświadczenie rzeczy i zjawisk. Zabawa zwielokrotnia mu tę szansą. Jak wykazują badania, najwięcej wiadomości dzieci zdobywają w zabawach w granie ról.”[2]

Autorka tych słów ma na myśli przede wszystkim dramę, ale do zabaw, w których występuje granie ról zaliczamy też zabawy tematyczne, inscenizowane, z elementami symulacji. O tych ostatnich E. Bochno pisze: „Zabawy te poszerzają wiedzę oraz podnoszą jej operatywność. Uczą eliminować wiadomości niepotrzebne. Kształtują umiejętności poznawcze- dzieci rozwiązują problem, rozpoznają napływające informacje, ćwiczą

myślenie, rozwijają percepcję i wyobraźnię.”[3]

Specyficzną odmianę zabaw, które szczególnie przyczyniają się do wzrostu wiadomości i umiejętności stanowią zabawy i gry dydaktyczne. w zabawach i grach dydaktycznych dzieci nie tylko zdobywają wiedzę i umiejętności, ale także wykorzystują wiedzę już zdobytą, a przy tym są tak zaangażowane w rozgrywkę, że jak twierdzi E. Gruszczyk – Kolczyńska „ nawet nie zauważają, że na przykład czterdzieści minut intensywnie dodają i odejmują. Na dodatek chcąc wygrać, starają się rachować szybko, a to sprzyja przechodzeniu na rachunek pamięciowy. „[4]

Należałoby też podkreślić, że zdobyte w czasie gier wiadomości są trwałe. K. Kruszewski tak pisze na ten temat: „Ponieważ w czasie gry uczeń styka się z wiadomościami, rekonstruuje je i sam wytwarza nowe, wiadomości te łatwo zapadają w pamięć, są trwałe i w przyszłości łatwo dadzą się wykorzystać. Dodatkową przyczyną skuteczności gier jest silna motywacja, jaką wzbudzają.”[5]

Podsumowując rozważania na temat efektywności metod aktywizujących można stwiedzić, że w przedszkolu najlepsze efekty dają metody oparte na zabawie, ponieważ jest to podstawowa forma aktywności dzieci i najbardziej przez nich lubiana.

B. Wilgocka – Okoń o uczeniu się  w przedszkolu pisze w ten sposób: „w przedszkolu zabawa i badanie stymulują rozwój oraz sprzyjają efektywnemu uczeniu się sprawności podstawowych, a zwłaszcza sprawności językowych, które umożliwiają branie udziału w zabawach, zarówno spontanicznych, jak kierowanych.”[6]

[1] M. Tyszkowa, Aktywność i działalność dzieci i młodzieży, Warszawa 1990, s. 76.

[2] K. Pankowska, Edukacja przez dramę, Warszawa 1997, s. 27.

[3] M. Tyszkowa, Aktywność i działalność dzieci i młodzieży, Warszawa 1990, s. 76.

[4] E. Gruszczyk-Kolczyńska E. Zielińska, Dziecięca matematyka, Warszawa 1997, s. 96.

[5] K. Kruszewski, op. cit., s. 195.

[6] B. Wilgocka-Okoń, Gotowość szkolna a uczenie się w przedszkolu, „Wychowanie w przedszkolu”, 1999, nr 3, s. 167.

Problemy badawcze i hipotezy

Każde badanie naukowe rozpoczyna się od sformułowania problemu badawczego. W literaturze z zakresu metodologii spotykamy najczęściej rozumienie problemu badawczego jako pytania czy zbioru pytań.

Nowak mówi, że „problem badawczy to tyle, co pewne pytanie lub zespół pytań, na które odpowiedzi ma dostarczyć badanie.”[1]

Podobnie też określa M. Łobocki, mówiąc, że „problemy badawcze są to pytania, na które szukamy odpowiedzi na drodze badań naukowych.”[2]

Dla metodologów pytaniami badawczymi są te, których celem jest uzyskanie odpowiedzi w wyniku własnych poszukiwań – a nie gotowych odpowiedzi uzyskanych od innych osób.

Pytania badawcze powinny być sformułowane poprawnie na podstawie dotychczasowej wiedzy zawartej z literaturze przedmiotu, ponieważ „wartość badania naukowego zależy głównie od tego, o ile poprawnie został sformułowany sam problem.”[3]

Według T. Pilcha prawidłowe sformułowanie problemów wymaga spełnienia trzech warunków:

  1. „Sformułowane problemu muszą wyczerpać zakres naszej niewiedzy zawartej w tematyce badań.
  2. Konieczne jest zawarcie w problemie zależności miedzy zmiennymi.
  3. Problem powinien mieć wartości praktyczne.”[4]

W mojej pracy problem główny brzmi następująco: Jaki jest wpływ metod aktywizujących na przygotowanie dzieci 6 – letnich do podjęcia nauki szkolnej?

W odpowiedzi na wyżej sformułowany problem główny należałoby wysunąć hipotezę główną. Termin hipoteza pochodzi od greckiego słowa „hipothesis” i oznacza przypuszczenie, domysł. W. Zaczyński podaje następującą definicję „hipoteza robocza będąca założeniem przypuszczalnych zależności, jakie zachodzą między zmiennymi, jest w rzeczy samej następną odpowiedzią na

pytania zawarte w sformułowanym problemie.”[5]

Muszyński uważa, że hipotezy robocze „… stanowią stwierdzenie, co do których istnieje prawdopodobieństwo, że są właściwym rozwiązaniem sformułowanych poprzednio problemów badawczych.”[6]

Zdaniem M. Łobockiego hipotezy robocze „… są oczekiwanymi przez badacza wynikami planowanych badań, ale nie końcowymi ich rezultatem. Hipoteza robocza to założenie przypuszczalnych zależności zachodzących między wyborami zmiennych.”[7]

W przypadku wyżej sformułowanego problemu głównego, hipoteza główna będzie brzmiała następująco:

Należy przypuszczać, że metody aktywizujące mają istotny wpływ na przygotowanie dzieci 6 – letnich do podjęcia nauki szkolnej rozumiane jako  przyrost i trwałość wiadomości i umiejętności oraz operatywność wiedzy.

Następnym krokiem będzie sformułowanie problemów szczegółowych adekwatnie do problemu głównego, które będą brzmiały:

  • Czy i w jakim stopniu metody aktywizujące mają wpływ na przyrost wiadomości dzieci?
  • Czy i w jakim stopniu metody aktywizujące mają wpływ na przyrost umiejętności dzieci?
  • Czy i w jakim stopniu metody aktywizujące mają wpływ na trwałość

wiadomości i umiejętności dzieci?

  • Czy i w jakim stopniu metody aktywizujące mają wpływ na operatywność wiedzy dzieci?

Na tle sformułowanych problemów szczegółowych rysują się następujące hipotezy szczegółowe:

Ad. 1) Przypuszczam, że metody aktywizujące przyczyniają się do większego wzrostu wiadomości dzieci, gdyż bardziej zróżnicowane są sposoby poznawania i porządkowania wiedzy.

Ad. 2) Przypuszczam, że metody aktywizujące przyczyniają się do wzrostu umiejętności dzieci, gdyż są bardziej zróżnicowane sposoby zastosowania ich w różnych sytuacjach.

Ad. 3) Przypuszczam, że metody aktywizujące przyczyniają się do wzrostu trwałości wiadomości i umiejętności dzieci, gdyż dzieci przejawiają wyższą aktywność w ich zdobywaniu.

Ad. 4) Przypuszczam, że metody aktywizujące przyczyniają się do wzrostu operatywności wiedzy dzieci, gdyż mają zastosowanie w sytuacjach trudnych.

[1] S. Nowak, Metodologia badań socjometrycznych, Warszawa 1970, s. 214.

[2] M. Łobocki, Metody badań pedagogicznych, Warszawa 1982, s. 56.

[3] F. Bereźnicki, Prace magisterskie z pedagogiki, Szczecin 2000, s. 33.

[4] T. Pilch, Metody badań pedagogicznych, Warszawa 1995, s. 24.

[5] W. Zaczyński, Praca badawcza nauczyciela, Warszawa 1981, s. 76.

[6] H. Muszyński, Wstęp do metodologii pedagogiki, Warszawa 1971, s. 177.

[7] M. Łobocki, op. cit., s. 74.

Integracja sensoryczna

Inną kompleksową metodą rehabilitacji jest metoda nazwana SJ, czyli integracją sensoryczną . Termin integracja sensoryczna określa procesy percepcji zmysłowej wrażeń docierających do naszego ciała i integrowanych w układzie nerwowym tak, by mogły być użyte do powstawania odpowiednich reakcji.

Metoda SJ polega właśnie na integracji czynności zmysłów z właściwą reakcją ruchową. Została opracowana przez psychologa Jean Ayrea, która prowadziła prace badawcze i leczyła osoby ze schorzeniami neurologicznymi.

Ayers w swej teorii zakłada, że dzieci z zaburzoną integracją sensoryczną mają subtelne neurologiczne zaburzenia, których rezultatem jest nieprawidłowa organizacja układu nerwowego i miejsc odbierania bodźców zmysłowych niezbędnych do prawidłowego ich zintegrowania i powstania tzw. sensorycznych informacji. Zrozumienie terminu integracja sensoryczna jest równoznaczne ze zrozumieniem tego, jak funkcjonuje mózg i cały układ nerwowy. Dr Ayres definiuje integrację sensoryczną jako proces, w którym następuje organizacja dostarczanych do naszego organizmu wrażeń, tak by mogłyby być wykorzystane w celowym, zakończonym sukcesem działaniu.

Dzieci z dysfunkcjami integracji sensorycznej przed opracowaniem tej teorii były niezrozumiałe przez otoczenie i cierpiały z powodu nieprawidłowej diagnozy postawionej przez profesjonalistów i rodziców (V.F. Maas 1998, s. 15).

Deficyty w zakresie integracji sensorycznej nie oznaczają występowania bardzo rozległych zaburzeń w tym zakresie. Istnieje wiele stopni i wiele rodzajów zaburzeń SJ. W zależności od rodzaju zaburzeń mogą one utrudniać proces czytania, pisania, samoobsługi czy wykonywania ćwiczeń sportowych. Inne charakterystyczne zachowania, których przyczyny mylnie wiązane są z zaburzeniami emocjonalnymi, a które w rzeczywistości wynikają z pewnych deficytów integracji sensorycznej, to: impulsywność, nadpobudliwość, nadwrażliwość na dotyk (podczas gdy dla wielu z nas obejmowanie jest wyrazem uczuć i daje poczucie bezpieczeństwa, u tych osób powoduje niepokój i irytację).

W wyniku terapii poprawia się:

  1. wiara dziecka we własne siły i jego samoocena,
  2. poprawia się poczucie równowagi i koordynacji,
  3. poprawia się motoryka mała i duża,
  4. dziecko chętniej podejmuje się nowych i trudnych zadań,
  5. dziecko lepiej słucha i wypełnia polecenia i koncentruje się,
  6. stopniowo poprawia się umiejętność czytania i pisania i inne umiejętności szkolne,
  7. bodźce dotykowe i inne mniej zaburzają działania dziecka,
  8. poprawia się mowa i sposób wyrażania się,
  9. stopniowo maleje nadpobudliwość (kontrola emocji) (J. Popławska, B. Sierpińska 2001, s. 49).
  10. Gniewkowski referując aktualne trendy w wychowaniu fizycznym, wskazuje na takie specyficzne ich cechy, jak odchylenie od ruchu odwzorowanego, wykonywanego na komendę na rzecz ruchu podejmowanego zgodnie z własną inwencją, fantazją i doświadczeniem. Zgodnie z tą koncepcją ćwiczenia gimnastyczne powinny przybierać formę zadań otwartych, które zapewniają duży margines swobody, możliwość decydowania o sposobie wykonania ruchu i tym samym wyrażania swej indywidualności. „Naczelnym hasłem tak rozumianej gimnastyki jest nie to, czegośmy się nauczyli, lecz to jakimi się stajemy” (W. Gniewkowski 1983, s.274).

Z teorii Rudolfa Labana wywodzi się współczesna koncepcja wychowania fizycznego. Jest to odwołanie się do koncepcji wychowania naturalnego i postawienia na twórczy rozwój jednostki. Ten niezwykle uzdolniony muzyk, tancerz i pedagog wyzwolił w pełni dynamikę ruchów człowieka. Jego nowoczesny taniec wychowawczy rozbudzał wrodzony pęd do samowyrażania się człowieka przy pomocy ruchu, do ekspresji ruchowej zgodnie z hasłem: „Każdy człowiek ma w sobie coś z tancerza” (W. Gniewkowski 1983, s. 78).

Laban jest autorem kodowania choreografii, uwzględniającego w zapisie ruchu, gest, mimikę, pantomimę, prezentację stanów emocjonalnych na tle muzyki. W kręgu zainteresowań R. Labana znalazła się ekspresja przy inscenizacji piosenek, wierszy jak również pantomimy oraz muzyki tworzonej w trakcie zajęć.

Metodę R. Labana cechuje swoboda toku zajęć, co wymaga ciągłego zaangażowania ze storny nauczyciela, wsłuchaniu się w propozycje oraz potrzeby prowadzonej grupy. (J. Błeszyński 2001, s. 33).

Podstawowe zasady prowadzenia zajęć według R. Labana są następujące:

  1. każdy ćwiczący wykonuje zadania ruchowe na swój sposób (pokaz wykonania zadania jest zbędny),
  2. zajęcia są prowadzone w luźno ustawionej grupie, a pozycja wyjściowa do ćwiczeń jest dowolna dla każdego dziecka,
  3. elementami towarzyszącymi wykonywaniu zadań ruchowych, może być rytm i muzyka,
  4. tematyka zadań ruchowych wywodzi się z pięciu zasadniczych tematów:
  • wyczucie własnego ciała,
  • wyczucie ciężaru czasu,
  • wyczucie przestrzeni
  • doskonalenie płynności ruchów i wyczucie ciężaru ciała w przestrzeni i czasie,
  • adaptacja ruchów własnych do ruchów partnera i grupy.

Schemat budowy lekcji nie istnieje, przy konstruowaniu toku lekcji obowiązują trzy zasady:

  1. Zasada wszechstronności,
  2. Zasada naprzemienności wysiłku i rozluźnienia,
  3. Zasada stopniowania trudności,

W tej koncepcji wychowania fizycznego ćwiczenia gimnastyczne mają charakter dowolny. Każde dziecko ćwiczy to, na co ma ochotę i na co je stać. Liczy wyłącznie na siebie, ponieważ nikt mu niczego nie narzuca, ale i nikt mu nie pomaga. To bogactwo form ruchowych oraz sposobów organizacji zajęć stwarza dzieciom możliwości twórczego działania. Sprzyja temu atmosfera towarzysząca zajęciom: swoboda, humor, śmiech (W. Gniewkowski 1983, s. 275; 1998, s. 31)

Podobnie jak R. Laban, ukierunkował swą gimnastykę K. Orff, który również preferował ruch twórczy, samo wyrażanie się przy pomocy ruchu i muzyki, co najbardziej odpowiada psychice i motoryce dziecka. Jest on zdania, że „fantazje i przygody rozwijać należy we wczesnym wieku. Wszystko, co w dziecku zostaje obudzone i rozwinięte, pozostanie mu przez całe życie”.

U podstaw metody K. Orffa legły trzy zintegrowane czynniki: słowo, ruch i muzyka. Metoda ta ma zastosowanie w stymulowaniu rozwoju muzycznego w sposób twórczy. Realizowana jest w różnych formach ekspresji ruchu oraz grze na instrumentach, korzystając z pomysłów zabaw twórczych, ruchowych i integracyjnych.

Materiałem do pracy z dziećmi są między innymi piosenki, powiedzenia, porzekadła i wyliczanki, które posiadają rytm Podczas słuchania, śpiewania i wykonywania piosenek dzieci wykorzystują instrumenty perkusyjne i nie melodyczne, ale także tupią, klaszczą, stukają, wykonują proste tańce rytmiczna. Można tez wprowadzić ćwiczenia logorytmiczne polegające na rytmizowaniu słów i zdań poprzez rytmiczne mówienie tekstów piosenek, improwizowaniu rytmu do określonego tekstu i odwrotnie. Ćwiczenia te pomagają dzieciom zorganizować ruch i rozwijają małą i dużą motorykę (J. Popławska, B. Sierpińska 2001, s. 51).

Daje to wielkie możliwości wyeksponowania tego co osobiste, własne, oryginalne, a to właśnie wywołuje radość twórczego działania i odpowiada jak najbardziej postulatom pedagogiki aktywnej.

Znaczenie ruchu dla psychomotorycznego rozwoju dziecka jest ogromne.

Nabywanie sprawności fizycznej, w tym zdolności manipulacji przedmiotami, związane jest z poziomem dojrzałości fizjologicznej i psychicznej dziecka, ponieważ z chwilą, kiedy „spostrzeże” ono przedmiot musi go właściwie rozpoznać, wyobrazić sobie działanie celowe, odpowiednio do percepcji bodźca wzrokowego, zapamiętać ruchy odpowiadające zamierzonemu celowi działania, zaktywizować odpowiednie partie kory mózgowej, zaangażować właściwe grupy mięśniowe. Przy opóźnionym rozwoju aktywności ruchowej dziecka jego organizm rozwija się nierównomiernie, co powoduje niepełne przygotowanie organizmu do zadań ruchowych. Zmniejszona aktywność ruchowa nie stymuluje w sposób prawidłowy przebiegu rozwoju fizycznego.

Dla stymulacji rozwoju ruchowego i usprawnienia dziecka duże znaczenie ma właśnie muzyka i ruch. Znakomity francuski muzykolog i pedagog, a przede wszystkim twórca wspaniałej metody ruchu, Jagues Dalcroze powiedział „Trzeba przede wszystkim ustalić szybkie porozumienie między mózgiem, który coś zamierza, analizuje, a ciałem, które rozkaz wykonuje. Porozumienia te zależą od prawidłowego funkcjonowania systemu nerwowego. Antagonizmy pewnych mięśni spowodowane przez zbyt różne wydawanie przez ośrodki mózgowe rozkazu, świadomość stałego oporu w systemie mięśniowym, bezładu w systemie nerwowym, powoduje bezwład mózgowy, brak zaufania do własnych sił, brak możliwości koncentracji, a w konsekwencji lęk przed samym sobą” (B. Janosz 1993, s. 16). Według Dalcroze`a dążenie do zharmonizowania mózgu i ciała przede wszystkim w ruchu ma wielką wartość rehabilitacyjną min:

  1. wzruszenie muzyczne nie jest wyłącznie wzruszeniem intelektualnym, oddziałuje ono na zmysły, wprawia w wibracje cały organizm,
  2. z trzech elementów muzyki: dźwięku, rytmu i dynamiki, dwa ostatnie mają swój najdoskonalszy odpowiednik w ruchu ciała,
  3. z możliwości opanowania trudności fizycznych i psychicznych wyzwala się radość, która jest nowym bodźcem do rozwoju,
  4. muzyka przenika bariery intelektualne, emocjonalne, charakterologiczne i motoryczne.

Utwór muzyczny jest syntezą wielu elementów (rytmu, metrum, tempa, melodii, harmonii, dynamiki, agogiki, artykulacji, frazowania, kolorystyki dźwiękowej, struktury formalnej. Każdy z tych elementów ma w utworze swoją funkcję. Muzyka poprzez metrum, tempo, ruch wydaje dzieciom „polecenia”, których nie trzeba rozumieć drogą pojęciową, tłumaczyć dziecku co i jak ma robić, kiedy i w jaki sposób reagować. Poza tym potrzeba zgodności ruchu z muzyką jest tak duża, że dzieci wykazujące skłonności do ruchów mimowolnych, dzieci nadpobudliwe czynią ogromne wysiłki, aby wiernie odtworzyć rytm muzyki. Muzyka i rytmika mają znaczenie w stymulowaniu rozwoju motorycznego. Rozwój motoryczny polega bowiem na kontroli ruchów mięśni, które z chwilą urodzenia, a nawet jeszcze nieco później, są przypadkowe stopniowo ale w miarę jak rozwija się u dziecka kontrola nad mechanizmem mięśniowym, pierwotny wpływ ruchów przypadkowych ustępuje ruchom specyficznym i prawidłowym. Wzrokowe reakcje przekształcają się w sprawności motoryczne, które będą użyteczne przez całe życie. Poprzez odpowiednie układanie ćwiczeń rytmicznych i metrycznych, a także pobudzających i hamujących, można osiągnąć wysoki stopień uporządkowania koordynacji wzrokowo – ruchowej, a także słuchowej, a w rezultacie sprawności ogólnej (B. Janosz 1993, s. 19).

Oddziaływanie terapeutyczne muzyki na człowieka badano i obserwowano na przestrzeni tysiąclecia. System metod terapeutycznych został opracowany na podłożu różnych koncepcji psychologicznych: psychoanalizy, teorii uczenia się (tzw. psychoterapia behawioralna), psychoterapii humanistycznej.

Dziedziną, która wykorzystuje muzykę jako główny środek wieloaspektowego oddziaływania na człowieka, jego aktywność, jest muzykoterapia czyli leczenie dźwiękiem. Muzykoterapia jako jedna z form oddziaływania psychoterapeutycznego i fizjoterapeutycznego wzbudza w ostatnich latach coraz większe zainteresowanie wśród lekarzy, psychologów psychoterapeutów. Współcześnie wykorzystywana jest w celu ochrony zdrowia psychicznego, somatycznego przed zagrożeniami cywilizacyjnymi XXI wieku. Muzykoterapia posiada wiele zalet, przede wszystkim dlatego, że możliwe jest jej powszechne zastosowanie, ponieważ nie wywołuje skutków ubocznych, a zależność w postaci przyzwyczajenia do regularnego słuchania muzyki w celach leczniczych, nie stanowi zagrożenia, wręcz przeciwnie jest pozytywnym efektem terapii (E. Dobiegała 2001, s. 12).

Należy podkreślić, że ogromne zainteresowanie ze strony specjalistów z różnych dziedzin nauki i praktyki i bardzo szybki rozwój muzykoterapii w poważnym stopniu stał się możliwy dzięki ustaleniom medycyny wykazującym, że większość różnego typu chorób, które nękają ludzi, ma podłoże psychiczne, emocjonalne, jest wynikiem różnych napięć bezpośrednio w samym człowieku, jak i pomiędzy ludźmi. Właśnie te napięcia przyczyniają się do powstawania wielu chorób. Właśnie potężny wpływ, który okazuje muzyka na emocje i uczucia człowieka, pozwoliły rozpatrywać muzykoterapię jako jeden ze skutecznych środków leczniczych (E. Jutrzyna 2002, s. 87).

Muzyka oddziałując bezpośrednio na sferę emocjonalną osobowości dziecka wpływa na jego reakcje biochemiczne, fizjologiczne, porządkując i harmonizując jego psychomotorykę. Przyczynia się do pełniejszego rozwoju dziecka, kształtuje jego uczucia, budzi potrzebę aktywności artystycznej, poznawczej i ruchowej.

Obcowanie z muzyką podnosi u wychowanka poczucie własnej wartości oraz dostarcza bogatych przeżyć natury emocjonalno – estetycznej.

Muzykoterapia posługuje się z jednej strony sztuką muzyczną, o wysokich walorach artystycznych i estetycznych. Z drugiej zaś proponuje działania twórcze w sferze dźwiękowej i muzycznej aktywności, niejednokrotnie na elementarnym poziomie umiejętności. Przyczynia się to do tego, że w terapii wykorzystuje się wszystkie zjawiska akustyczne, bez ograniczenia tylko i wyłącznie do sfery muzycznej. Tak więc do materiału akustycznego można zaliczyć: sztukę muzyczną (piosenki, pieśni, utwory instrumentalne, tańce, akompaniamenty itp.) oraz inne zjawiska akustyczne (odgłosy natury, cywilizacji, głosy ludzkie itp.) Odpowiedni dobór i dawkowanie substancji dźwiękowej jest bardzo ważnym warunkiem powodzenia działań terapeutycznych (P. Cylulko 2002, s. 48).

Elementy muzykoterapii wykorzystać można jako uzupełnienie i pogłębienie różnorodnych działań muzycznych z wykorzystaniem instrumentów i niekonwencjonalnych źródeł dźwięku. Są to zabawy i ćwiczenia rytmizujące, aktywizujące i relaksacyjne, bazujące na odpowiednio dobranych utworach muzycznych. Muzyka relaksacyjna ułatwi wykonanie miękkiego ruchu, oddechu zachęci do odpoczynku, uspokoi , odpręży. Muzyka aktywizująca zmobilizuje do ruchu, tańca, przyczyni się do zintegrowania, skoordynowania i zrytmizowania ruchów oraz pozwoli odreagować napięcie (J. Popławska, B. Sierpińska 2001, s. 50).

Previous Older Entries

Analiza wyników badań czyli modyfikatory rozwoju dzieci Czynniki egzogenne Czynniki mające wpływ na kształtowanie zainteresowań dojrzałość szkolna DZIAŁALNOŚĆ NAUKOWA STEFANA SZUMANA dziecko edukacja Efektywność metod aktywizujących Integracja sensoryczna koniec okresu przedszkolnego Kontakt z książką i czasopismem Metody aktywizujące a program wychowania przedszkolnego Metody aktywizujące w wychowaniu przedszkolnym w świetle literatury METODY BADAŃ PSYCHOLOGII PEDAGOGICZNEJ WEDŁUG STEFANA SZUMANA Metodyka i zakres preorientacji zawodowej w wychowaniu przedszkolnym Nauczyciel wychowania przedszkolnego nauka szkolna nauka w szkole NOWE WYCHOWANIE - ZAŁOŻENIA TEORETYCZNE Organizacja i przebieg badań Osoby opiekujące się dzieckiem Pamięć dziecka w wieku przedszkolnym pisanie prac Podstawa programowa wyznacznikiem programów wychowania przedszkolnego pojęcie czasu wolnego w literaturze Pojęcie muzykoterapii Pojęcie wychowania POZNANIE ŚWIATA - ROZWÓJ PSYCHIKI CZŁOWIEKA praca magisterska Praca nauczyciela prace dotyczące poziomu rozwoju mowy dzieci prace magisterskie prace z pedagogiki Problemy badawcze i hipotezy przedszkole przygotowanie dziecka Przykłady i analiza sytuacji eksperymentalnych próby korygowania wypowiedzi dzieci Rola małżeństwa i rodziny Rozwijanie czynności umysłowych dzieci Rozwój motoryczny dziecka w literaturze przedmiotu start szkolny Uroczystości przedszkolne Uzasadnienie wyboru tematu pracy Wpływ Metody Weroniki Sherborne na rozwój zdolności odróżniania figury i tła u dzieci uczestniczących w sesjach Ruchu Rozwijającego Wpływ Metody Weroniki Sherborne na rozwój zdolności rozpoznawania form geometrycznych (stałość spostrzegania) u dzieci uczestniczących w sesjach Ruchu Rozwijającego Wpływ Metody Weroniki Sherborne na rozwój zdolności różnicowania stosunków przestrzennych figur u dzieci uczestniczących w sesjach Ruchu Rozwijającego Współpraca przedszkola z rodzicami Współpraca rodziców z przedszkolem wstęp pracy magisterskiej Wybrane rodzaje dysfunkcji i ich znaczenie wychowanie wychowanie przedszkolne Wykorzystanie dramy w przedszkolu zajęcia otwarte Zmienne i wskaźniki z pracy licencjackiej z pracy magisterskiej ŻYCIE I TWÓRCZOŚĆ STEFANA SZUMANA