POZNANIE ŚWIATA – ROZWÓJ PSYCHIKI DZIECKA

Kozielecki [40] wyróżnił takie koncepcje psychologiczne człowieka:

–     koncepcja behawiorystyczna – zachowanie człowieka jest sterowane przez środowisko zewnętrzne i działający w nim system nagród i kar, który decyduje o tym, co człowiek wybiera, a czego unika; zatem jest to „człowiek reaktywny”; psychika jego nie odgrywa żadnej roli w sterowaniu zachowaniem;

–     koncepcja psychodynamiczna – działanie ludzkie ukierunkowane jest przez wewnętrzne siły motywacyjne o nieuświadomionym charakterze; gdy wiemy jakie siły wpływają, motywują czyjeś zachowanie, wówczas możemy zakładać, jak będzie osobnik działał w zmienionych warunkach; jest to „człowiek niedoskonały”;

–     koncepcja poznawcza – tworzy „człowieka samodzielnego”, bo nie wpływają na niego żadne bodźce zewnętrzne, wewnętrzne czy kompleksy albo popędy lecz informacje płynące ze środowiska; informacje są jedynie materiałem, który jest przetwarzany w procesie myślenia, przewidywania, planowania.

Znając poglądy Stefana Szumana dotyczące rozwoju psychicznego dziecka nietrudno stwierdzić, która z przedstawionych koncepcji była mu bliska. Podobnie jak Stefan Baley i Mieczysław Kreutz, Stefan Szuman wyróżnił kolejne stadia rozwojowe w rozwoju psychicznym:

–     pierwsze dziecięctwo – do 7 roku życia, dzielił je na niemowlęctwo, drugi rok życia i wiek przedszkolny od 3 do 7 lat;

–     drugie dziecięctwo, czyli wiek chłopięcy od 7 do 14 roku życia;

–     wiek dojrzewania i wiek młodzieńczy od około 14 do 21 roku życia.

Poszczególne okresy wyodrębniał na podstawie właściwości rozwojowych takich jak:

–     zasięg i stopień dojrzałości procesów poznawczych, które pozwalają jednostce w danym wieku obejmować i przenikać rzeczywistość;

–     sposób i charakter jej uczuciowego i wolicjonalnego ustosunkowania się do tego, co w danym okresie rozwojowym stało się już poprzednim doświadczeniem;

–     stopień rozwoju umiejętności i sprawności, jaki umożliwia zajmowanie się działalnością związaną z typowym dla danego szczebla rozwoju opanowaniem rzeczywistości oraz rządzeniem i kierowaniem sobą i swoimi poczynaniami. [41]

Dla Stefana Szumana przejawy życia psychicznego w okresie niemowlęcym polegają na kreowaniu przez niemowlaka przedmiotów. Pięcio – sześciomiesięczne dziecko odróżnia obiekty znane od nieznanych, zawdzięcza to własnemu zachowaniu wobec nowych bodźców. Przedmiot nieznany podrażnia narządy zmysłowe, wywołuje również ruch ręki lub całego ciała i staje się przedmiotem manipulacji. Dziecko oddziaływuje we właściwy sobie sposób. Gdy dzięki spostrzeganiu, zabawie manipulacyjnej przedmiot staje się dla dziecka czymś znanym, działania zewnętrzne zostają zastąpione przez reakcje wewnętrzne. Stopniowo symbole mowy stają się ekwiwalentami przedmiotów. Pierwsze pojęcia powstają na podłożu przedmiotów abstrakcyjnych, z którymi dziecko ma do czynienia w drugim roku życia.

Działalność umysłowo – twórcza dziecka powstaje na skutek uczenia się przez nie prostych początkowo działań. Według profesora Szumana działanie to czynność, która polega na „oddziaływaniu na przedmioty zewnętrzne i na celowym powtarzaniu ich”. Poprzez działanie ludzie „przystosowują środowisko do swoich potrzeb i ukazują nad nim władzę”. Działalność dziecka „dąży początkowo przede wszystkim do zdobycia orientacji w świecie i do poznania, co można począć z różnymi przedmiotami i jak się można nimi posługiwać”. [42]

Działając, dziecko wykonuje różne czynności poznawcze:

–     wyodrębnia i obserwuje przedmioty działania;

–     ustosunkowuje się do przedmiotu, jak do czegoś miłego lub przykrego, Szuman nazywa to „poznawaniem emocjonalnym”;

–     stwierdza, jakie są skutki działania i jakim przeobrażeniom przedmiot uległ;

–     uczy się posługiwać przedmiotem;

–     uświadamia sobie sposoby, którymi się posługuje, by osiągnąć cel działania, jak i efektywność;

–     poznaje motywy i pragnienia oraz własne umiejętności rozwiązywania zadań. [43]

Szuman wiele uwagi w swojej pracy naukowej poświęcił rozwojowi mowy i myślenia u dzieci. Według niego właściwy rozwój umysłowy dokonuje się „na bazie językowej”, doskonali się w miarę opanowania języka.

W drugim roku życia, w wieku przedszkolnym i w okresie drugiego dziecięctwa dziecko dużo informacji zawdzięcza wiadomościom od osób dorosłych i nauczycieli.

Szuman wyróżnia trzy odmiany informowania dzieci:

–     proste, mimowolne informowanie, wyjaśnianie lub kierowanie;

–     informowanie, wyjaśnianie i kierowanie w związku z zadawanymi pytaniami przez dziecko;

–     rozmowa z dzieckiem, podczas której prowokuje się je do odpowiedzi na nasze pytanie, bądź odpowiada mu na to, co ono powiedziało. [44]

Przywiązując dużo uwagi do pytań dziecka, stwierdził, że obejmują one: odczuwanie, trudności i przeżywanie jakiejś niejasności myślowej, wykrycie i określenie tej niejasności (widoczne w postawionym pytaniu), ujawnienie w samym pytaniu możliwych hipotetycznych rozwiązań. Pisał: „wyjaśnienie sobie zjawisk przez zadawanie pytań jest więc myśleniem częściowo niesamodzielnym, myśleniem z pomocą, ale jednak wyraźnie i w całej pełni myśleniem, bo stawianie zagadnień jest podstawowym, a w każdym razie pierwszym i dla powstania procesu myślenia najważniejszym ogniwem”. [45]

„U człowieka myśl i inteligencja w bardzo szerokim zakresie rozwija się równolegle z rozwojem mowy mówionej i pisanej.” [46] – z takiego założenia wyszedł profesor Szuman, badając myślenie werbalno – logiczne dzieci w wieku szkolnym. Uważał, że rozwój mowy zależy od tego, czy wyrazom odpowiadają pojęcia bogate w treści, jasne i ścisłe, czy dziecko znajduje dla pewnych pojęć właściwe wyrazy. Do funkcji myślenia zaliczył Szuman: porównywanie, abstrakcję i analizę myślową, porządkowanie i uogólnianie, rozumienie i sprawdzenie. W wyniku badań profesor doszedł do wniosku, że cała sprawność intelektualna dziecka jest zależna od stopnia rozwoju poszczególnych funkcji myślowych i od właściwej współpracy, w sytuacjach wymagających inteligentnego myślenia. Zatem istnieje równoległość rozwoju inteligencji z rozwojem zespołu poszczególnych funkcji.

Dużą wagę przypisywał Szuman również pamięci. Wyróżnił dwa rodzaje pamięci:

–     pamięć świeżą – bezpośrednią – dzięki niej pamiętamy przez chwilę wszystkie wyrazy całego zdania wypowiedziane przed chwilą przez kogoś; sprzyja ona wiązaniu w całość kolejno usłyszanych bądź odczytanych wyrazów, ma ograniczoną pojemność;

–     pamięć logiczną.

O związku między pamięcią i uwagą a myśleniem i inteligencją pisał: „w różnej mierze są też dzieci z natury zdolne w zakresie uwagi i inteligencji, a zdolność koncentracji uwagi wpływa przecież decydująco na akt uchwycenia tego, co ma być pamięci przekazane i co się w nią wdraża, a zdolność intelektualna, zwana inteligencją, decyduje znów o tym, czy umysł potrafi wyodrębnić w danym całokształcie tzw. momenty istotne i uchwycić zasadniczy sens tego, co ma być przekazane tzw. pamięci logicznej i przez nią przechowywane”. [47]

Podczas swoich badań profesor Szuman starał się sklasyfikować czynniki rozwoju psychicznego. Podzielił je na:

  1. czynniki wewnętrzne (biologiczne);
  2. a)                 anatomiczne i fizjologiczne wyposażenie oraz rozwojowe kształtowanie się organizmu u dzieci i młodzieży;
  3. b)                 potrzeby, skłonności i dążenia stojące u źródeł aktywności dziecka;
  4. czynniki zewnętrzne (środowiskowe);
  5. a)                 bodźce i wpływy środowiska warunkujące i aktualizujące rozwój psychiki dzieci i młodzieży;
  6. b)                 umyślne, celowe rozwijanie i kształtowanie przez nauczanie i wychowanie. [48]

W rozwoju psychicznym dziecka Stefan Szuman akcentował rolę czynnika aktywności własnej dziecka. Ów czynnik wywodził z wrodzonej zdolności dziecka, od czynnego zaspokajania potrzeb i z tendencji wrodzonych o charakterze spontanicznym, do coraz bardziej samodzielnych poczynań, które u dzieci starszych przyjmują formę samokształcenia, samodoskonalenia bądź działalności twórczej.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s

Analiza wyników badań Czynniki mające wpływ na kształtowanie zainteresowań dojrzałość szkolna DZIAŁALNOŚĆ NAUKOWA STEFANA SZUMANA dziecko edukacja koniec okresu przedszkolnego Kontakt z książką i czasopismem Metody aktywizujące a program wychowania przedszkolnego Metody aktywizujące w wychowaniu przedszkolnym w świetle literatury METODY BADAŃ PSYCHOLOGII PEDAGOGICZNEJ WEDŁUG STEFANA SZUMANA Metodyka i zakres preorientacji zawodowej w wychowaniu przedszkolnym Nauczyciel wychowania przedszkolnego nauka szkolna nauka w szkole NOWE WYCHOWANIE - ZAŁOŻENIA TEORETYCZNE Organizacja i przebieg badań Osoby opiekujące się dzieckiem Pamięć dziecka w wieku przedszkolnym pisanie prac Podstawa programowa wyznacznikiem programów wychowania przedszkolnego pojęcie czasu wolnego w literaturze POZNANIE ŚWIATA - ROZWÓJ PSYCHIKI CZŁOWIEKA praca magisterska Praca nauczyciela prace dotyczące poziomu rozwoju mowy dzieci prace magisterskie prace z pedagogiki przedszkole przygotowanie dziecka Przykłady i analiza sytuacji eksperymentalnych próby korygowania wypowiedzi dzieci Rozwijanie czynności umysłowych dzieci start szkolny Uroczystości przedszkolne Uzasadnienie wyboru tematu pracy Wpływ Metody Weroniki Sherborne na rozwój zdolności odróżniania figury i tła u dzieci uczestniczących w sesjach Ruchu Rozwijającego Wpływ Metody Weroniki Sherborne na rozwój zdolności różnicowania stosunków przestrzennych figur u dzieci uczestniczących w sesjach Ruchu Rozwijającego Współpraca przedszkola z rodzicami Współpraca rodziców z przedszkolem wstęp pracy magisterskiej wychowanie wychowanie przedszkolne Wykorzystanie dramy w przedszkolu zajęcia otwarte Zmienne i wskaźniki ŻYCIE I TWÓRCZOŚĆ STEFANA SZUMANA
%d blogerów lubi to: